Yalnız değiliz -her şeye rağmen-
Çocukluğumdan beri izlediğim tüm Spielberg sinemalarında öbür bir direktörde pek de görmediğim şöyle bir ayrıntı var. Çabucak tüm hisler oyuncuların gözlerindeki tek bir anda gizli oluyor. Jurassic Park’ta Dr. Grant’in dinozorları ilk gördüğü andaki o bakışı tüm sinemanın mucizelere inandıran havasını içinde saklar. Üçüncü Tıpla Yakın İlişkiler’de Roy’un finalde verdiği kararın bakışı seyircinin de hislerine tercüman olur ve Amistad’da Anthony Hopkins’in mahkemedeki tiradı köleliğin ipini çekerken zincirlerin tek tek kırıldığını yüreğinizde hissedersiniz. Onun sinemalarda kurduğu dünyalar daima kendi idealizmini, umuda ve insanın yeterliliğine olan inancı stantlar ve bu vakit zaman “aşırı duygusallık” olarak eleştirilir de. Zira çoğumuza nazaran dünya uygun bir yer değildir, beşerler günaha daha meyilli ve siniktir. Ben kendi adıma Spielberg’ün optimistliğini her basamakta Gaspar Noe’nin yırtıcı gerçekçiliğine tercih ederim ve bunun için eleştirilebilirim de. Fakat bu hiç sorun değil.
İşte büyük ustanın son sineması Disclosure Day(bence oldukça yeterli bir çeviriyle İfşa Günü) çabucak her şeyin manasının yittiği, birbirine karıştığı ve yer yer su buharı olup havaya uçtuğu bir periyotta görücüye çıkıyor. Birinci bakışta demode gözükebilecek bir kaçıp kovalamaca hikayesi deyip başınızdan savabilirsiniz sineması. Lakin işin derinine indiğimizde direktörün banko senaristi David Koepp’in satır ortalarında farklı bir şeyler söylemeye çalıştığını da görüyoruz. 1947’den bu yana toplanan tüm UFO belgeleri hükümete yakın çalışan özel bir güvenlik kuruluşundan çalınmıştır ve çalanların gayesi bunları sansürsüz formda tüm insanlığa yaymaktır. Doğal karşı tarafın eli de armut toplamadığından bu bilgiler halka ulaşmadan geri ele geçirmeye çalışırlar. Tam da bu noktada Kansas’lı sıradan bir hava durumu sunucusu olan Margaret tüm bu olayların bir kesimi olduğunu öğrenecek ve bulmacanın tahlilinde kıymetli bir role bürünecektir.
Tam da bu noktada Emily Blunt’un böylesi bir blockbuster sinema için epeyce uygun olduğunu düşündüğüm oyunculuğunu övmesem olmaz. Hani başta dedim ya Spielberg bizi kurduğu dünyalara oyuncularının gözünden inandırmayı başarır. İşte Blunt’ın bakışları da sinemanın bu fonksiyonunu sonuna kadar yerine getiriyor. İzlemesi hakikaten bir keyif. Disclosure Day’in düzgün yaptığı başka şeyse spekülatif bir bilim-kurgu olmak. İnanç, inkâr, bilginin yükü ve insanlığın kainattaki yeri kadar kendi gezegenindeki yerine ve hedefine dair de çokça kıymetli diyalog var sinemada ve bence hepsi de üstünde düşünmeye paha. UFO’lar tamam varlar ancak onların olduğunu bilmek örneğin Yaradana inanan bir insanı nasıl etkilerdi? Yahut kendileri de halihazırda tanrısal varlıklar olan bu canlıların ortamızda yaratacağı infial bizim dengelerimizi temelden bozar mıydı? Tahminen de duvarlar yıkılmalı, taşlar artık yerinden oynamalı ve insanlık bir değişim çağına girmelidir diyor direktör burada. İster dindar olsun ister inançsız biri herkes bu yeni gerçekliğe adapta olabilmeli, zira mahremiyetin içinden geçildiği bir post-gerçek çağında madem bilgi hem altın hem de çöplük o halde değerli olan, gerçekliğin muhteviyatı değil de bizim o gerçekliğe ne mana verdiğimiz olur.
Sözgelimi uzaylılar gelip elimizi sıksa dahi onlara olan inancımız o güne kadar getirdiğimiz inançlarla ne derece çakışacak? Bir şeyin var olduğunu bilmenin yükünü herkes elbette tıpkı vakarla sırtlanamayacak, fakat tüm patırtı gürültüden sonra kazanan insan ırkının geleceği mi olacak? Spielberg o denli düşünüyor ve bu fikrini en yüksek perdeden lisana getirmeyi de ihmal etmiyor sinemasında. Zira onun penceresinden baktığımızda umut daima var orada bir yerde ve onu paylaşıp büyütmeye kıymet.
Yoksa öbür yandan baktığımızda, sinemanın yer yer kimi mantık yanılgılarına ya da kolaycı tahlillere başvurduğunu görüyoruz. Yahut merkezdeki karakterlerden birinin tüm sinema boyunca yaptıkları gayretten sonlara gerçek vaz geçmesi kimisine “bu ne yaa?” dedirtebilir. Ancak vaz geçmek bazen çabanın kazanılmasıdır da. İnsan merakı şahsî hırsların ve açgözlülüğün ötesine geçtiğinde tüm hükümetlerin, sırların, gizlerin ifşa olmasının getireceği tatminini doyasıya yaşar. Ve bencil özne kendini aslında ilişkin olduğu topluluğun bir modülü olarak görmeye başladığı anda aslında kendi bedelini ve potansiyelini de ortaya çıkaracak bir istikamete adım atmış olur. Her anında ziyadesiyle optimistlikle dolu imal bu açıdan günümüzün daima negatifle doyurulan zihinlerine pek inandırıcı gelmeyebilir. Ancak tahminen Spielberg de tam olarak bunu görüp, daima karanlığa hakikat gidiyormuş üzere görünen dünyaya son bir umutla selam etmiş olabilir. Kaldı ki bizi negatif enformasyonla sulayanın algoritma olduğunu da unutmayalım. Spielberg’ün bu bahçeye daha insani, daha müspet bir algı tohumu ekmesi çok mu berbat nitekim?
Disclosure Day’in zihnimize saldığı tüm bu merak ve bilginin sorumluluğu temaları bir noktada elbette yükselişe geçen ABD’nin Demokrat kanadının yeni ajandalarına da hizmet ediyor. Her ne kadar Trump’ın açıkladığı UFO evrakları büyük oranda fos çıksa da şuurumuz çok yıl o denli bir algıyla yönlendirildi ki; “kesin sakladıkları çok daha kıymetli ve çığır açacak deliller vardır” demekten geri duramıyor insan. Çünkü içimizdeki sonsuz merak ve önümüzde uzanan daha da sonsuz kâinatın içindeki tek başınalık duygusu gerçekten korkutucu. Yer yer inanç sistemlerine sert kroşeler de vuran sinema elbette bir sahnesinde “ne şiş yansın, ne kebap” halini ortaya koyuyor lakin o noktaya kadar sorduğu sorular çoktan beynimizi meşgul etmeye başlamış oluyor esasen.
Bunlardan birisini direkt sorayım örneğin; ya bizim İlah olarak düşündüğümüz varlık da çok gelişmiş bir uzaylı medeniyetine mensupsa ve hatta yeryüzündeki geçmiş gelecek tüm inançlar aslında onu takdir gayesiyle var olmuşsa? Epeyce İlahların Otomobilleri sularına yaklaşan bu önerme sinemada direkt olarak yer almasa da ipuçlarının vardığı noktalardan birisi bu, zira çokça verilen masalsı ve mitolojik göndermelerin temel gayesi oraları da eşelemek biraz. Yani bizim varoluşumuzdan beri ilahi/UFO kaynaklı bir müdahaleye maruz kaldığımız ve tahminen de yönlendirildiğimiz duygusu. Bu herkes için subjektif bir bakışa mazhar olan bir durum, lakin bunun objektif bir gerçek olacağı günde nasıl bir kızılca kıyametin kopacağını varın siz düşünün. İşte İfşa Günü tam olarak bu türlü bir “bilgi kıyametinin” öncesini son derece tansiyonlu ve tempolu bir formda anlatmayı başarıyor. Yalnızca Colin Firth ve Emily Blunt’ın oyunculukları için bile gidilir ki BONO’nın kızı Meskene Hewson’ın da Jane olarak rol çaldığını belirtmeliyim.
Son bir not da Colin Firth’ün her noktada kahramanlarımızı durdurmaya çalışan Noah rolüyle ilgili. Dini hikayeler perspektifinden baktığımızda Nuh tahminen bir kurtarıcıdır lakin bu kurtulma işi sırf seçilmişler içindir. Sinemadaki Noah da kıyameti getirecek bilgiden insanlığı sakınma vazifesinde lakin seçilmişler yeniden de onun muhafazasındaki bilgiye ulaşabiliyorlar. Yani artık seçilmişlerin çağı bitsin, taşısın ya da taşıyamasın herkesin sırtında kopsun bu tufan ki insanlık olarak kısır iç çekişmeleri bırakıp türsel sorumluluklarımızı daima birlikte oturup konuşacağımız yeni bir tertip kurulsun.
Buna hazır olmasak bile olsun, zira göklerin sel olup yağmadığı her gün biz kendimizi yok etme yolunda bir adım daha atıyor olacağız insanlık olarak…
Dip Not: Sinema bizde 10 Haziran Çarşamba günü yani ABD’den iki gün evvel vizyona girecek, bu da bu türlü beğenilen bir ayrıntı. 🙂
Editörün Notu: Bu kendinizi her istikametten inanç ve inkâr ortasında bulacağınız bir sinema. Spielberg hala düzgün bir direktör mi, UFO’lar yarın çıkıp bize canlı yayında el sallasa dahi inanır mıydınız? Hepsinden öte inancın ve inkârın hala bir manası var mı? Spekülatif bilim-kurguda özlediğimiz bir tat geri dönmüş.
Filmin Notu: 4 / 5
Yönetmen: Steven Spielberg
Oyuncular: Emily Blunt, Josh O’Connor, Colin Firth, Meskene Hewson
