Buna da sanat yapıtı demezsek, neye diyeceğiz?
Amanita Design’a hayranım. Oyun dünyasının en özgün ve en yaratıcı isimlerinden biri olan bu Çekya stüdyosu bugüne kadar birbirinden büsbütün farklı lakin hepsi de şahane tecrübeler sunan oyunlarla çıktı karşımıza… Botanicula’sı var, Machinarium’u var, favorilerimden Chuchel’i var, Pilgrims, Creaks… Say say bitmiyor. Şimdiyse bugüne kadarki en tezli projelerinden biriyle karşımızdalar. Ölçek olarak değil, derinlik olarak değil, oyun motoru olarak değil, en yeni ışın izleme teknolojileri bakımından da değil. Bu, Amanita’nın geliştirmek için on yılı aşkın bir mühlet harcadığı bir oyun. Pekala sebep? Ortaya bir sanat yapıtı çıkarmak için.
Phonopolis’in grafik usulü kartondan yapılma dioramalar üzere. Zira Phonopolis kartondan yapılmış bir oyun. Bakın bunu sahiden de aklım almıyor, adamlar (ve kadınlar) oyundaki her şeyi ancak her şeyi oturup kartonlara çizmişler, kesmişler, biçmişler, yapıştırmışlar ve bunları tarayarak oluşturmuşlar sahneleri. Halbuki meczup misiniz arkadaşım? Hazırla bir asset, rastgele bir görsele kartondan kesilmiş efekti versin, tırtıklı bir doku uygulasın. İstediğin her görseli dijital olarak kartona benzeyecek halde hazırla. On yıl değil de bir yıl tahminen sürer, tahminen sürmezdi hem. Ancak yok… Bu meczuplar tek tek, ince ince uğraşmış ve hayranlıkla izlenen bir sanat yapıtı çıkarmışlar ortaya. Oyunun ana menüsünden de bu imal etabı görüntülerini izleyebiliyorsunuz ve daha oyuna başlamadan ağzınız açık kalıyor.
Phonopolis distopik bir bulmaca oyunu. Totaliter bir rejimin içindeyiz, halk dev hoparlörlerden gelen sesler tarafından yönetiliyor. Burada özgür irade yok, hoparlör öttü mü vazifesini yapmak zorundasın. Dahası, Yüce Lider kelam vermiş, çok yakında o hoparlörlerden Mutlak Ton sesi yükselecek ve o kusursuz sesi duyan zihinler büsbütün arınacak ve herkes mutlak köle olacak.
Bu dehşetli distopya içinde yaşayan bir çöpçüyüz biz. İsmimiz Felix. Fakat çöp toplamak için girdiğimiz bir harabede eski vakitlerden kalma çok değerli bir tarihi eser buluyoruz: Kulaklık! Haliyle kulaklık takmak demek hoparlörün verdiği buyruklardan etkilenmemek demek ve böylelikle toplumun gerçek yüzünü de görmeye başlıyoruz. Bu dünyada sayıları az da olsa direnişçiler de var ve kendimizi onların arasında buluyor ve Mutlak Ton’u durdurmak ismine acayip bir maceraya çıkıyoruz.
Phonopolis işte daha evvel de benzerilerini duymuş olabileceğiniz bu distopyayı inanılmaz bir sunumla ve ekran ekran odaklanılmış bulmacalar eşliğinde anlatıyor. Oyundaki baskıcı rejimin görselliğinde Sovyet dönemi propaganda makinelerinin de tesiri var, oyundaki sınıflar olsun, posterler olsun, hatta birtakım karakterlerin betimlemeleri olsun daima o periyoda atıf biçiminde. Bu karton tasarım karakterlerin son derece ihtimamlı animasyonlarıyla birleşinceyse ortaya çok eğlenceli sahneler çıkmış. Hoparlörlere tıkladığımızda o hoparlörün ötmesini sağlayabiliyoruz ve hoparlörün sesinden etkilenenler misyonlarını yerine getiriyor. Aslında birden fazla bulmacanın çözülüş hali bu mekaniğe yaslanmış; gerçek hoparlörler ve gerçek sırayla gerçek işleri yaptırdığımız beşerler. Kölelerimiz, köleciklerimiz.
Amanita oyunlarında yer yer komik sesler ve müzikler olmasına alışığız, fakat birinci kere seslendirmeli bir oyunlarını oynamış olduk Phonopolis ile. Fakat Amanita burada da şahsına münhasırlığını bozmamış zira oyundaki seslendirmeler, Creaks’in müziklerinde de imzası olan Joe Acheson’a ilişkin. Acheson hem Felix’i, hem de başka karakterleri seslendiriyor. Seth McFarlane’in Family Guy’da farklı farklı seslerinin olması üzere. Mesela Felix’in üç orkestra çalgısı direnişçiyle olan sohbetlerinde kendisinden dört farklı ses duymak değişik bir deneyim ve bu seslendirmeler oyunun atmosferine çok özel bir hava katmış durumda.
Phonopolis’in bulmaca yapısı öteki oyunlarından farklı. Az evvel de ipucunu verdiğim üzere muhakkak bireylerin belirli sırayla işler yapmasını sağlamak yahut belirli kollara yahut belirli düğmelere hakikat sırayla basmak üzerine bulmacaların büyük çoğunluğu. Örneğin bir aracın içinde mahpusa götürüldüğümüz bir sahne var. Burada sarı düğmeye bastığımızda hortumdan yere su dökülüyor, kırmızı düğmeyleyse aracın tekerlerini paletle tekerlek arasında değiştirebiliyoruz. Evvel teker moduna geçip sonra su dökersek araç suda istikrarsız biçimde kaymaya başlıyor. Lakin mesela evvel sarı düğmeyle ateş moduna geçsek, paletleri de yukarı kaldırsak bulmacayı çözecek bir şey yapmamış oluyoruz lakin ortaya çıkan animasyonlar ve olaylar tekrar de eğlenceli oluyor. Gayemiz her ekranda karşılaştığımız bu çeşit bulmacaları çözerek bir sonraki ekrana geçmek.
Oyunun tahminen bir zayıf yanı bulunduğunuz ekranda birinci evvel her şeye basarak neyin neyi değiştirdiğini görmeniz gerekiyor, sonrasında da bazen işiniz talihe kalıyor. Yani her bulmacayı mantık sıralamasıyla değil de bazen talihe çözdüğünüz oluyor. Bu demek değil ki bulmacalar mantıksız, hepsinin bir mantığı var lakin bazen “oraya buraya tıklayayım” derken farkında olmadan sonucun bir kısmını bulmuş oluyorsunuz. Onun dışında bir de oyunun ortasında ve sonlara gerçek fazlaca tekrarlanan farklı bir bulmaca usulü var, o da bana biraz zayıf geldi açıkçası.
Bir de aralarda tekrar anlaşılması güç “sürreal” kısımlarla karşılaşıyoruz ki bunların da pek başarılı kotarıldığını söyleyemeyeceğim. Ne yapacağınızı, daha doğrusu ne yöne yanlışsız ilerleyeceğinizi az çok kestirim ediyorsunuz ancak ne bileyim, olmasalardı da olurdu.
Phonopolis çok uzun bir oyun değil, kimi başarımları toplamak için eski sahnelere de döndüğünüzü düşünürsek yaklaşık olarak 5 yahut 6 saatlik bir tecrübe sunuyor. Ancak bu kadarcık mühlet içerisinde bile inanılmaz bir emeğin eseri olduğunu, bir sanat yapıtıyla karşı karşıya olduğunuzu çok net hissediyorsunuz. Amanita üzere bahadır geliştiriciler olduğu sürece bu kesimin sırtı yere gelmez, hiçbir vakit da yaratıcılık eksikliği çekmeyiz.
