Yıldırım üzere çakan bir hudut krizi ile kendine yıkıcı bir umursamazlık ortasında sek sek sekerek
“Bozkırlarda hayat, yeryüzünün kadim kalbine daha yakın. İniltiler içindeki toprağın kendine has bir lisanı var, insanların kimileri o lisanı hâlâ hatırlıyor lakin tam manasıyla onun bağlantıya geçebilenlerin sayısı pek az. Tıpkı halde eski gelenekler de eskinin insanları tarafından sürdürülüyor lakin bir şeyler yanlış masraf üzere. Kasabada bir uğursuzluk var, hastalık, yokluk her yanda kol geziyor. Bu çoğunluk tarafından unutulmayı kabullenemeyen yeryüzünün bir intikamı mı, yoksa insanların kendi yanlışlarıyla kendi üzerlerine çektikleri bir felaket mi bilinmez. Ak yüzlü, kara suretli yansımalar daima bir şeyler anlatmaya çalışıyor. Kimisi kaçıp kurtulmayı öğütlüyor, kimisi zalim bir bahttan bahsediyor.”
Pathologic 3, anlatmaya nereden başlamak gerektiğini karar vermenin hayli güç olduğu oyunlardan bir tanesi benim için. Bir müddettir oynadığım oyun yelpazesini elden geldiğim kadar çeşitlendirmeye çalışıyorum lakin bilhassa tanınan oyunların aynılığının da getirdiği bir tekdüzeliğin yanında son 3 yılımda oyunları anlatmak için oyunlar dışında yapıtlardan beslenmemenin bende bıraktığı ufuk darlığından acı çekmeye başladım. Bunda dalın de cürmünün olduğunu kabul etmem lazım elbette. Fakat her yazdığım incelemede, girişi düzgün yapabilmek için olduğum yerde, internetin balçığında zihnimin çarklarını harekete geçirecek bir parıltı arayarak debelenmenin, işi erteleyip durmanın beni yormasının hatası büsbütün bölümde olamaz. O yüzden bundan altı sene evvel, aşikâr ki çok daha ilham dolu olduğum bir vakitte Pathologic 2’ye yazdığım başlığı, utanarak lakin cürmümü itiraf edip günah da çıkararak üste kopyalıyorum. Madem Pathologic 3, tıpkı 2 üzere yirminci yaşına basmış o kült klasik birinci oyunun bir öteki yine üretimi, havalı olsun ve atmosferi aksettirsin diye yazdığım o kısa paragrafı tekrarlamayı bana çok görmeyin. Ben de o ortada oyunun öyküsünü, hangi sahnede, hangi karakterlerle kurduğunu bir nakledeyim.
Doktora yaptın da eline ne geçti?
Pathologic 3’teki baş karakterimiz Daniil Dankovsky, bir tıp tabibi ve bir akademisyen. Takıntılı hayatına belirlediği gaye, mevti yenmek. Tezli olmayı da aşan bu maksat uğrunda kurduğu ve söylediğine nazaran rakipleri tarafından sabote edilen laboratuvarı Thanatica kapatılmanın eşiğindeyken, isimsiz bir kasabadaki Simon Kain isimli bir adamdan onu çağıran bir mektup alıyor. Çaresiz kalan ve Thanatica’yı kıt akıllı devlet adamlarının pençelerinden kurtarmanın tek yolunun ölümsüz olduğu rivayet edilen bu adamın sırrını çözerek araştırmalarının beyhude olmadığını kanıtlamak olduğunu düşünen Dankovsky de, tası tarağı toplayıp “Gorkhon’un Kıyısındaki Kasaba” olarak anılan kasabaya yollanıyor. Çok bir fantastik bir buluş uğrunda bilimin madenini kazıyor olsa bile, malum kasabanın rasyonalite çerçevesine oturttuğu dünya görüşünü temellerinden ne kadar sarsacağının farkında değil. Çünkü Pathologic 2’nin karakteri Artemy Burakh’ın onu kasabaya çağıran babasının cenazesiyle müsabakası üzere, Bachelor da trenden iner inmez Simon Kain’in mevt haberini alıyor. “Bari yakınlarıyla konuşayım, Kain’in naaşından test örneği alayım” diye çırpınırken de kasaba yeryüzünün gördüğü en ölümcül vebanın pençesine düşüyor. Halihazırda mental sıhhati çok yerinde olmadığı için panikleyen ve Thanitica hasretiyle yanıp tutuşmaya başlayan Dankovsky, kasabadan kaçmaya kalkıyor, başaramayınca ve kasabanın yalnızca üç günde geri dönülemez noktaya geldiğini fark edince kolay çıkış yolu için cebinde tuttuğu minik tabancayı çıkarıp şakağına bir tane sıkıyor. Ölmek yerine kendini aynalarla dolu bir odada, üzerinde siyah tayt, yüzünde beyaz maske olan, Pathologic serisinin alametifarikalarından biri olagelmiş pandomimcilerden biriyle karşı karşıya buluyor. İşleri düzeltmek için geri dönmek isteyip istemeyeceği soruluyor Bachelor’a ve ballı hekimimiz, garibanlar garibanı Haruspex’in hayalini bile kuramayacağı bir lükse, vakitte seyahat edip kusurlarını düzeltebilme lüksüne sahip oluyor.
Bu ortada bendeki o nereden başlayacağını bilememe halinden, ana karakterimiz Bachelor Daniil Dankovsky de mustarip. Oyunun sahne aldığı isimsiz kasabada olanları biraz ertesinde, sorgu odasında, karışık kronolojik sırada verdiği bir tabir aktarmasından bunu anlıyorsunuz zati. Pathologic 3 de birinci ve ikinci oyun üzere vebanın pençesinden kurtulma maceramızın kapsadığı on iki günün birincisinden başlıyor. Lakin flaşbek içinde flaşbek yaşadığımız bu süreç sonrasında, birinci günü bitirmeden beşinciye atlıyor, sonra üçüncüye dönüyor. Oyunun, oynayış şeklinize nazaran 4-5 saate kadar uzayabilecek bu giriş kısmını atlatmanız ve vaktin dizginlerini elinize vermesiyle Pathologic 3’ün bir yine imal olmanın sonlarını test ettiği noktaya gelmiş oluyoruz. Çünkü özgün Pathologic, hayatta kalma mekanikleri barındıran bir yapımken, birinci oyunun üç oynanabilir karakterinden biri olan Haruspex’in senaryosunu tekrar yapan P2, bu mekanikleri hayli genişletip cilalayan, kendi kreatif inisiyatiflerini kullansa bile nispeten aslına sadık bir üretimdi.
Pathologic 3 ise, oturmuş mekaniklerin çabucak hepsini çöpe atan, yerine Bachelor’ın karakterine uyacak yenileri koyan bir vakit seyahati oyunu. Bir vakit seyahati oyunu olarak da Deathloop ve Outer Wilds üzere vakit döngüsü oyunlarından hayli ilham alıyor. Bu da benim kendi özelimde oldukça manidar bulduğum bir bahis, çünkü ikisi de 2019 yılında çıkan Pathologic 2 ve Outer Wilds, geçtiğimiz 10 sene içinde eşsizliğiyle aklıma en çok kazınan deneyimlerden ikisiydi. Pathologic 3’te günden güne kendi istediğim sırada zıplarken bu durumun manidarlığı da başımda döndü durdu.
Kahveyi fazla kaçırıp oradan oraya The Flash üzere koşmak
Bachelor’un karakterine uygun mekanikler derken ne kastettiğimi de biraz daha açayım. Kasabanın yerlilerinden olan P2 karakterimiz Artemy, bozkır halkı olan Kin ile bağlarından dolayı geleneklere uygun yetiştirilmiş lakin tam teşekküllü bir cerrah olmak için anayurdundan uzaklara gitmiş bir karakterdi. Onun dönüşü bir yuvaya dönüş oluyor, ardından karakterin şamanistik köklerini kucaklamasını da görüyorduk. Her geçen gün daha acımasızlaşan kasaba kaidelerinde, hiperenflasyonun, karantinanın, ordu eliyle sıkıyönetimin ortasında bir yandan hayatta kalmaya çalışıp, bir yandan sevdiklerini hayatta tutup, bir yandan da vebanın tedavisi bulmaya çalışıyordu. Bu süreçte her türlü pis işi de yapıyordu, gece sokaklarda uykusuzluktan gözleri kapanır halde oradan oraya vızır vızır koşup, haydutlarla cebelleşip, yer yer yiyecek ekmek alabilmek için onların organlarını satıyordu. Pathologic 2 çok acımasız bir deneyimdi ve oyunun sonunu görebilmek, tüm mekanik ve sistemleri maharetle kullanmanız gerekiyordu. Ayrıyeten günler gerçek vakitli ilerlediği için vakit sürekli aleyhinize işliyordu, bu yüzden de bir görüntü oyununun bana bugüne dek yaşattığı en gerilimli deneyimdi.
Pathologic 3, kendi köşelerine sahip olsa bile, çok daha rahat ve Bachelor’a uyacak formda “aklı bir karış havada” bir oyun. Dankovsky’nin yiyecek ekmek, giyecek çarık, milleti kesecek neşter bulma sıkıntısı yok. Oyunun başlarında kasabanın yönetimi “Okumuş adamsın, bizi bu salgından kurtarsan kurtarsan sen kurtarırsın” denilerek eline teslim ediliyor. Daima büyük resme bakmak ve bakarken gördükleri yüzünden balatayı sıyırmamak için ruh halini yönetmesi gerekiyor yalnızca. Dankovsky’nin ruh hali “mani” ve “apati” olarak isimlendirilen iki ekstrem uç ortasında gidip geliyor. Mani halindeyken karakterimizin hareket suratı artıyor fakat kalbi bunu pek kaldıramadığı için sıhhati yavaş yavaş azalmaya başlıyor. Ayrıyeten birtakım karakter mani halindeyken sizinle konuşmuyorlar, sakinleşmeniz gerekiyor. Mani barınız büsbütün boşalıp, karakteriniz kayıtsızlığa kayma başladıkça da hareket suratınız artıyor ve vakit seyahati yapabilmek için kullandığınız temel kaynak olan Amalgam yavaş yavaş erimeye başlıyor.
Apatiniz had safhaya vardığında da Daniil oyunun başında yaptığı üzere, bu durumlar için sakladığı ufak tabancayı çıkarıp “Hadi bana eyvallah” çekmeye hazırlanıyor. Bu noktada ekranda çıkan fikirler ortasında hakikat olanları seçip Daniil’i Alt+F4 yapmamaya ikna etmeniz lazım. Edemezseniz geçmiş olsun, tekrar aynalarla dolu o odadasınız, Amalgam slotlarınızdan birisi çatladı ve çokça da Amalgam kaybettiniz. Fakat bu anlattıklarım kulağa çok güç bir oyun deneyimiyle karşıyaymışsınız üzere gelmesin, karakterinizin ruh halini manuel olarak yönetebilmek Pathologic 2’deki hiçbir şeyin olmadığı kadar kolay. Yalnızca geliş geçişte etrafta gördüğünüz çöp tenekeleriyle kutulara baksanız, sıhhat iksiri, yatıştırıcı ve uyarıcıların yanında, daha fazla kaynağı çocuklarla takas edip bulmanızı sağlayacak çer çöpü fazla fazla buluyorsunuz.
Salgın ortasında belediye başkanlığı yapmak hususu
Oyunun daha kompleks olduğu nokta idare mekanikleri. Öncelikle bunların daha kolay olanından, yani kararnamelerden başlayalım. Başlarda kasabayı yönetme yetkisinin Bachelor’a devredilmesi bir öykü ayrıntısından ibaret değil. Hem vebanın yayılmasını önlemek hem de bunun için aldığınız tedbirler yüzünden kasabalının ayaklanmamasına dikkat etmek en birincil vazifeniz. Kararnameleri seçip uyguladığınız ekranda “Unrest” ve “Contagion” düzeylerini gösteren iki grafik var. Contagion, vebanın yayılma düzeyini gösteriyor; ne kadar yüksekse kentin o kadar fazla muhiti salgının pençesinde (Plague District) oluyor. Unrest de halkın huzursuzluk düzeyi; ne kadar yüksekse o kadar muhitte isyan var (Riot District) demek. Pathologic 3’te tekrar evvelki oyunun bilakis süratli seyahat seçeneği var fakat haritada süratli seyahat için çizdiğiniz rota Plague yahut Riot bölgelerinden birini denk gelirse o noktayı tabanvay geçmeniz lazım. Vebalı bölgeler “miasma” denen dumanların farklı çeşitleriyle kaplı. Bunları Prototype isimli, kaynak kullanarak doldurmanız gereken aygıtla temizleyerek geçiyorsunuz, bir yandan vebanın beden bulmuş hali olan Shabnak isimli yaratıktan kaçıyorsunuz. Riot bölgelerindeyse işiniz daha kolay, altıpatlarınızı çıkarıp üzerinize saldıran isyancıları silahla tehdit ederek (vurabilirsiniz de ancak bu Daniil’in psikolojisini çok süratli çökertiyor) bir ucundan öbür ucuna koşabiliyorsunuz.
Contagion yahut Unrest düzeylerinden bir tanesi bile kırmızı çizgiyi aşarsa, kasabanın işi bitiyor ve bunun gerçekleştiği gün ve sonrasına vakit seyahati yapamıyorsunuz. Yani evet, oyun kapsadığı on iki günlük müddette günlerin vazifelerini istediğiniz sırada yapabileceğiniz bir sisteme sahip lakin ileriki günlere gitmek istediğinizde, kasabanın o güne kadar hayatta kalacağını kararnameler ve öbür sistemlerle garanti etmeniz lazım. Yeni kararnameler de oyunda ilerledikçe açılıyor fakat bunlar açılmaktan fazla fikir olarak karakterimizin aklına geldiklerinden, kendilerini geçmişe dönük kullanabiliyorsunuz. Vakit seyahatinin kendisiyse bir mekanik olarak Outer Wilds ve Deathloop üzere döngü oyunlarında olduğundan daha farklı kurgulanmış çünkü Pathologic 3’te hiçbir gün kendi içinde tek seferde eksiksiz tamamlanması gereken bir döngü teşkil etmiyor. Hatırlarsanız Pathologic 2’de hangi vazifesi hangi sırayla yapacağınızı, kent içindeki pozisyonlarını göz önünde bulundurarak belirlemeniz ve içerik kaçırmamak için kent içinde ilerlediğiniz rotaları güzelce optimize etmeniz gerekiyordu. Bu gerilimin birazı bile Pathologic 3’te yok zira oyundaki vakit seyahatini, Harry Potter ve Azkaban Tutsağı’nda Hermione’nin yaptığı biçimde kullanıyorsunuz. Ortalıkta birebir anda birden fazla Daniil dolaşıyor yani, hatta diyaloglarda bunun lafı bile ediliyor ve “Kardeşim sen bu kadar işe nasıl yetişiyorsun, senden kaç tane var?” diye soranınız oluyor. Bu yüzden bir günü bir kez oynadığınızda baştan alırsanız, birinci cinste tamamladığınız vazifeler tamamlanmış sayılıyor. Misyonlar sırasında verdiğiniz kararları değiştirmek için bunları iptal edebilin diye zihin günlüğünüzde tek tek işaretleniyorlar. Bir günü her baştan aldığınızda zihin haritanız açılıyor ve oyun size rastgele bir vazifesi silip tekrar yapmayı isteyip istemediğinizi soruyor. İstediğiniz vazifeleri yanlarındaki çark sembolüne tıklayarak iptal edebiliyorsunuz.
2019’a dönebilir miyiz, bir arkadaşa bakıp çıkacağım da…
Oyunun mekanik tarafı bu biçimde. Evvelki günlerde halkın canına okumadan salgını zapt etmek konusunda kâfi performans göstermezseniz sonraki günlere erişimimizin olmaması, mekanikleri öğrenip kaynaklar konusunda elinizi rahatlatmadan büyük resme rötuş çekmeye başlamayın istendiğinin bir göstergesi. Pathologic 2 mükemmel bir yazıma sahip olmasına karşın bir istikrar siyaseti güdüyor ve anlatısının oyunu büsbütün ele geçirmesine müsaade vermiyordu. Oyunu ne kadar uygun oynadığınız direkt olarak kaç karakteri hayatta tuttuğunuzu belirlediğinden, makûs oynadığınızda kendiniz hayatta kalsanız bile ölenler yüzünden öyküden kesimler eksiliyordu. Sorularınıza alacağınız karşılıkların da kimilerini kaybediyordunuz, bu da oynanış ve anlatı ortasında farklı değişik bir istikrar kuruyordu. Son ana kadar da çetin bir çaba hissi sürüyordu. Pathologic 3’te kayıt yedeklemeden geri alma bahtınız olmayan bir tek şey haricinde, geri alamayacağınız bir kusur yok. Oyunun anbean oynanışı da P2’deki yıldırıcı değil. Ayrıyeten oynanışla anlatı ortasındaki istikrar bu oyunda korunmuyor. Oyunun vakti kurcalamaya başlamanızı istediği noktaya geldiğinizde, idare ve hayatta kalma mekanikleri kıymetlerini yitirmiş oluyorlar ve dikkatinizi büsbütün günlüğünüzdeki, sebeplerle sonuçlardan oluşan devasa örümcek ağına veriyorsunuz. Bu noktada oyunun anlatısı oyunu büsbütün ele geçiriyor ve oyun oradan oraya koşup diyaloğa girdiğiniz bir yürüme simülasyonu üzere hissettirmeye başlıyor.
Bu çerçevede ikinci oyuna kıyasla üçüncünün en büyük farkı, oyuncuyu çetin bir gayret içine sokmaması. İkinci oyunun sunduğu deneyim o kadar çetin ve gerilimliydi ki, Pathologic 2’yi kolay kolay birilerine öneremiyordum. Pathologic 3 çok daha esnek bir oyun olduğu için daha önerilebilir pozisyonda lakin bunu “genel kitleye hitap etmek için kolaylaştırmışlar” kolaylığında görmemek gerekli. P3 eşsiz atmosfer ve kriptik anlatı başta olmak üzere Pathologic’i Pathologic yapan şeylerin kıymetli bir kısmını koruyor. Lakin bunun yanında yapısı itibariyle oldukça de deneysel bir oyun ki bu türlü olması da gerekli. Çünkü düşünün: Dönüm noktaları birebir kalan bin bir kesimli bir olay örgüsünü, farklı bir karakterin gözünden, onu daha evvel deneyim etmiş olanlar için bile gizemli kılacak metot ve eklemelerle tekrar anlatmaya çalışıyorsunuz. Bu zati yapması ziyadesiyle sıkıntı bir şey ve Ice Pick Lodge bunu fazla fazla başarmış. Lakin Pathologic 2’deki o çetin ve gerilimli gayret, tünelin sonundaki ışığa vardığınızda yaşadığınız rahatlamanın da devasa boyutta olmasını sağlıyordu. Bu kaybedilmiş ve kaybı da Pathologic 3’ün deneysel yapısıyla telafi edilmeye çalışılmış. Mevzubahis uğraşın başarılı olup olmadığı, kişi özelinde cevaplanabilecek bir oyun. Ben yalnızca Pathologic 3’ün, görüp göreceğiniz en yaratıcı vakit seyahati oyunlarından biri olduğuna ve vakit zaman kasıntı gelebilse bile bir oyunda deneyim ettiğim en yeterli anlatılardan birini barındırdığına kefillik edebilirim.
