Öleceğini Bile Bile Uzaya Giden Kozmonot: Yörüngeden Düşen Adam Vladimir Komarov’un Sarsıcı Hikayesi

En yakın dostunuzun yaşaması için, sonunun mutlak mevt olduğunu bildiğiniz bir yola girerek kendi hayatınızdan vazgeçer miydiniz? Bugün, bindiği uzay aracından sağ çıkamayacağını bile bile o dondurucu karanlığa dalan Sovyet test pilotu Vladimir Komarov’un eşsiz fedakârlık kıssasına yakından bakacağız.

1967 yılında Sovyet kozmonotu Vladimir Komarov, Soyuz 1 vazifesi için uzaya gönderildi. Lakin bu misyon, daha başlamadan önemli teknik sıkıntılarla gölgelenmişti ve birçok kişi uçuşun büyük riskler taşıdığını biliyordu.

Komarov’un kıssası, uzay yarışının en trajik olaylarından biri olarak tarihe geçti. Ölümcül bir misyona sebep çıktığı ve son ana kadar neler yaşadığı ise yıllardır tartışılmaya devam ediyor. Gelin bu çarpıcı öyküye en baştan göz atalım.

Sınırları Zorlayan Bedenler ve Kopmaz Bir Bağ

16 Mart 1927’de Moskova’da doğan Komarov’un, matematik dehası ve gökyüzüne olan sönmez tutkusuyla, sıradan bir hayatın çok ötesine geçeceği daha gençlik yıllarından belirliydi. Başarılı bir savaş pilotu ve mühendis olarak hızla yükseldi.

Eylül 1959’da başlayan kozmonot seçimlerinde binlerce adayı geride bırakan Komarov, 20 kişilik o birinci seçkin birliğe girmeyi başararak yıldızlara giden yoldaki kuvvetli eğitimlerine başladı.

O devirde Sovyetler’de kozmonot olmak, insan tabiatının hudutlarını sözün tam manasıyla paramparça etmek demekti. Bir tabutu andıran daracık izolasyon odalarında günlerce yalnız bırakılıyor, merkezkaç makinelerinde şuurlarını kaybedene dek ezici g-kuvvetiyle yüzleşiyorlardı.

Bu eğitimler sırasında Komarov, hayatının en büyük yoldaşını buldu: Tarihin birinci uzay yolcusu ve Sovyetlerin “altın çocuğu” Yuri Gagarin.

Ölümle ömür arasındaki o keskin çizgide kurulan bu bağ, onları yalnızca meslektaş olmaktan çıkarmış; uzayın bilinmezliğine omuz omuza meydan okuyan iki can kardeşine dönüştürmüştü.

Siyasi İhtiraslar ve “Uçan Tabut” Soyuz 1

“Yıl 1967… Yeryüzü, insanlığın üzerine karabasan üzere çöken Soğuk Savaş’ın boğucu kasvetiyle sarmalanmış durumda. Gökyüzü de aşağıdan farksız; Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği’nin kibirlerini yarıştırdığı, insan canının hiçe sayıldığı acımasız bir arena.

Ekim Devrimi’nin 50. yılına girilmişti lakin Sovyet politbürosunun asıl ivedisi, ufuktaki bir öbür sembolik tarihi, Lenin’in doğum gününü yıldızların arasında görkemli bir gösteriyle kutlamaktı. Bu uğurda mühendisler üzerinde kurulan devasa siyasi baskı yeni ve argümanlı uzay programını doğurdu:

• Komarov, Soyuz 1 aracıyla yörüngeye çıkacak,
• Ertesi gün fırlatılacak iki kişilik Soyuz 2 ile uzayda kenetlenecek,
• Kozmonotlar uzay boşluğunda araç değiştirerek Dünya’ya dönecekti.

Bu görkemli planın arkasında kan donduran bir gerçek yatıyordu. Eski KGB casusu Venyamin Russayev’in anılarına dayanan ve bugün bile uzay tarihçileri arasında tartışılmaya devam eden ünlü tezlere nazaran; mühendisler fırlatmadan evvel araçta tam 203 tasarım hatası tespit etmiş ve Politbüro’yu uyarmıştı. Araç uçmaya muhakkak hazır değildi, ama devrin ağır siyasi ikliminde hiçbir yetkili, başkanların bu gösterişli kutlama planını iptal etmeye yürek edemedi. Uzay yarışı, güvenlikten fazla kibrin yönettiği ölümcül bir kumar masasına dönmüştü.

Geri Dönüşü Olmayan Bilet

Uçuş günü yaklaştıkça Komarov gerçeği tüm çıplaklığıyla biliyordu: O sıkıntılı metal yığınından sağ çıkma ihtimali yok denecek kadar azdı. Öyleyse sebep isyan etmedi? Sebep bile bile o çelikten tabuta bindi? Yanıt, uçuşun acımasız kurallarında ve sarsılmaz bir dostlukta saklıydı. Misyonun asli pilotu Komarov’du; yedeği ise can dostu Yuri Gagarin olarak belirlenmişti. Şayet Komarov “Bu araç bozuk, uçmuyorum” derse, misyon tekrar de iptal edilmeyecek ve o kusurlu araca ulusal kahraman Gagarin oturtulacaktı. Komarov seçimini yaptı: Sessizce mevt fermanını imzalayarak o fırlatma rampasına yürümeye hazırlanıyordu.

Dostu Gagarin yeryüzünde güvendeyken, kendisi dönüşü olmayan bir seyahate çıkıyordu.

Yörüngede Başlayan Kabus

23 Nisan 1967’de uzaya fırlatılır fırlatılmaz felaketler zinciri koptu. Araca güç sağlayan güneş panellerinden biri açılmadı. Hayati sistemler kilitlendi. Navigasyon devre dışı kaldı. Kapsül, uzay boşluğunda kendi etrafında tabiri caizse fırıldak üzere dönmeye başladı.

Saatler süren kabusun akabinde Komarov, o daracık kabinde amansız bir hayatta kalma gayreti verdi. Merkezden Soyuz 2’nin fırlatılışı derhal iptal edildi. Komarov, insanüstü bir pilotaj yeteneği sergileyerek dönen aracı atmosfere girmesi gereken hakikat açıya getirmeyi mucizevi bir biçimde başardı.

Yıldızlardan Yeryüzüne Düşüş

Kurtuluşa yalnızca tek bir adım kalmıştı: Paraşütlerin açılması ve yeryüzüne süzülüş. O paraşütler hiç açılmadı. Ana paraşütün düzeneği sıkışmıştı. Komarov son bir ümitle yedek paraşütü fırlattı, lakin onun ipleri de ana paraşüte dolandı. Soyuz 1 kapsülü 24 Nisan 1967 sabahı, içinde tarihin en mert adamlarından biriyle birlikte saatte yüzlerce kilometre süratle yeryüzüne çakıldı.

Sovyet idaresi, üstünü örtmeye çalıştığı kibrinin ve yarattığı bu acımasız gerçekliğin faturasından kaçamadı.

Söylentilerin tersine, 26 Nisan’daki resmi devlet cenazesinde tabut aslında açık değildi; zira şiddetli çarpmayla tahrip olan vücut, Kremlin Duvarı’na devlet merasimiyle defnedilebilmesi için üst seviye yetkililerin buyruğuyla evvelce yakılarak küle dönüştürülmüştü.

Tarihe geçen o asıl sarsıcı an, vücudun yakılmasından çabucak evvel yapılan o kasvetli ön teşhis sırasında yaşandı. Devletin doruğundakiler, kapalı kapılar ardında o açık tabutun başında dururken, siyasi tutkuları uğruna bile bile mevte gönderdikleri kozmonotun kömürleşmiş kalıntılarıyla yüzleşmek zorundaydı.

Bu dehşet verici görünüm; uzay yarışında aceleciliğin ve insan hayatını hiçe sayan siyasetlerin en acımasız delili olarak tarih sayfalarına kazındı.

Ay’da Yazılı Kalan Bir Vefa Borcu

Vladimir Komarov, bir uzay uçuşu sırasında hayatını kaybeden birinci insan oldu.

Bu büyük kayıpla birlikte, tüm dünyada uzay mühendisliği güvenlik protokolleri baştan aşağı tekrar yazıldı. Bugün Ay’ın sessiz ve dondurucu yüzeyinde, 1 Ağustos 1971 tarihinde Apollo 15 astronotları tarafından bırakılan “Düşen Astronot” (Fallen Astronaut) adlı küçük bir anıt duruyor. O anıtın üzerindeki isimlerden biri de Vladimir Komarov’dur.

O, siyasi hırsların kurbanı olmuş bir asker olmanın çok ötesinde; yıldızlara bakarken dostluğu ve vefayı her şeyin üstünde tutan bir kahraman olarak sonsuza dek hatırlanacak.