Dünyanın muhakkak bölgelerine gittiğinizde farklı cins prizlerin ve kâğıtların kullanıldığını görebilirsiniz. Pekala neden dünyada tek tip priz yahut kâğıt yok?
Özellikle ABD, İngiltere üzere yerlere seyahat ediyorsanız bavulunuza atmanız gereken birinci gereken şeylerden biri dönüştürücülerdir. Bunun nedeni de dünyada her ülkede birebir prizlerin kullanılmamasıdır. Benzeri bir durum kâğıtlar için de geçerli. O denli ki Kuzey Amerika üzere bölgelerde bizim A4 olarak isimlendirdiğimiz kâğıtları kullanmıyor, farklı çeşitler tercih ediyor.
Peki bu durumun nedeni ne? Neden dünyanın her yerinde tek tip prizler yahut kâğıtlar kullanılmıyor? Bu içeriğimizde herkesin aklına takılan bu sorunun arkasında yatan nedenleri masaya yatırıyoruz.
Elektriğin birinci vakitlerinde ayrışmalar başladı
Elektriğin konutlara girmeye başladığı 19. yüzyılın sonlarında, dünya bugünkü üzere entegre değildi. O devirde üreticiler, ampulleri ve aygıtları kendi icat ettikleri temas prosedürleriyle satmaya çalışıyorlardı. Thomas Edison ve George Westinghouse ortasındaki meşhur akım savaşları sürerken, priz standartları kimsenin önceliği değildi. Her ülke, kendi altyapısını kurarken **o an elindeki en mantıklı yahut en ucuz teknolojiyi **benimsedi.
ABD, güvenlik gerekçesiyle daha düşük voltajı (110-120V) tercih ederken, Avrupa kıtası verimlilik ve gereç tasarrufu sağladığı için daha yüksek voltajı (220-240V) standart haline getirdi. Voltaj farkı, güvenlik tedbirlerini ve münasebetiyle priz dizaynlarını da direkt etkiledi. İngiltere üzere ülkeler ise savaş sonrası bakır tasarrufu yapmak için sigortalı ve büyük priz yapılarına geçti. Sonuç olarak, her ülke kendi formüllerini benimsedi.
Neden günümüzde tıpkı değiller?
“Geçmişte devrin ihtiyaçları bu türlü olmasını sağladı lakin neden şu anda birebir değil? sorusunu soruyor olabilirsiniz. Buradaki en temel neden maliyettir. Bir ülkenin priz standardını değiştirmesi demek, o ülkedeki tüm binaların elektrik tesisatının elden geçirilmesi, milyonlarca prizin sökülmesi ve milyarlarca elektronik aygıtın ya çöpe atılması ya da adaptörle kullanılması manasına gelir. Bu, hiçbir devletin göze alamayacağı devasa bir ekonomik yük.
Uluslararası Elektroteknik Komitesi, aslında yıllar evvel “Tip N” isminde üniversal, inançlı ve kompakt bir priz tasarımı göstermişti. Lakin bu tasarım ortaya çıktığında, ülkeler kendi altyapılarına trilyonlarca dolar yatırım yapmış durumdaydı. Bu nedenle de bu priz yalnızca Brezilya ve Güney Afrika üzere bölgelerde kullanılıyor.
Kâğıtta durum nasıl?
Prizlerdeki kaosun bilakis, kâğıt boyutlarında dünyanın birçoklarında tek bir yerde buluştuğunu görüyoruz. Ekseriyetle A4 olarak bildiğimiz kâğıt tipi kullanılıyor. Bu standardın gerisinde ise muazzam bir matematiksel zekâ yatıyor. Bir A4 kağıdını ortadan ikiye katladığınızda elde ettiğiniz A5 kağıdı da tam olarak birebir boy/en oranına sahiptir. Bu, fotokopi makinelerinde yahut dijital baskıda bir belgeyi küçültüp büyütürken içeriğin asla bozulmamasını sağlar Lakin Kanada ve ABD üzere Kuzey Amerika ülkelerinde tekrar farklılık var.
Dünya A4’ün matematiksel konforunu yaşarken ABD üzere bölgeler, “Letter” ismi verilen 8.5 x 11 inç boyutlarında farklı bir tipi tercih ediyor. Bu boyutun kökeni matematiğe değil, geleneğe dayanıyor. Eski periyotlarda kağıt imalinde kullanılan kalıpların kol uzunluğu uzunluğuyla ilgili olduğu düşünülen bu ölçü, endüstriyel alışkanlıklar nedeniyle değiştirilemedi.
Amerikan iş dünyası ve bürokrasisi, dosyalama sistemlerinden zarf boyutlarına, yazıcılardan mimari çizimlere kadar her şeyi bu inç bazlı sisteme nazaran kurdu. Tıpkı prizlerde olduğu üzere, burada da “geçiş maliyeti” konusu devreye giriyor. A4’e geçmek demek, ABD’deki tüm arşiv sistemlerinin, rafların ve matbaa makinelerinin değişmesi demek olduğundan bu durumun bir müddet daha devam edeceğini söyleyebiliriz.
Kısacası dünya genelinde tek tip priz ve kâğıt standardının olmamasının ardında tarih, maliyet üzere nedenler var. Pekala siz bu mevzuda ne düşünüyorsunuz? Niyetlerinizi yorumlarda bizlerle paylaşabilirsiniz.
