Kahramanmaraş’ta gerçekleşen acı sarsıntıda yüzyıllardır varlığını koruyan ve tarihimizin değerli bir kısmını kaplayan tarihi yapıların birçoğu ayakta kalmakta zahmet çekerken; birden fazla yapı da büyük ziyan gördü ve yıkıldı.

İnsanlık tarihinin bilinen en eski periyoduna uzanan Güneydoğu Anadolu Bölgesi, günümüze taşınan en kıymetli tarihi yapılara mesken sahipliği yapmaktadır. Her birinde farklı bir kıssa bulunan bu kıymetli yapılar, tarihimize ışık tutan değerli ve tek kalıntılardır.

Binlerce yıldır varlığını koruyarak ayakta kalan bu nadide yapıların birçoğu ne yazık ki ülkemizde gerçekleşen acı zelzele felaketine karşı koyamadı. Yara alan tarihimizin yapılarına bakıldığında kimisi ayakta güç dururken kimisi de büsbütün yok oldu. 

Adıyaman Ulu Camii

Adıyaman’ın merkezinde bulunan bu camii, 1505-1515 yıllarında Dulkadiroğulları vaktinde Dulkadirli Beyefendisi Durak Beyefendi tarafından yaptırıldı. Cami, günümüzdeki biçimine 1863 yılında kavuşsa da gerçekleşen zelzelede maalesef kendini koruyamadı.

Adıyaman Karakuş Tümülüsü

Adıyaman’ın Kahta ilçesinde yer alan ve tarihi milattan önceye dayanan bu tümülüs, Komagene Krallığı’na ilişkin bir anıt mezardır. Doğu, Batı ve Güney istikametlerine başka ayrı sütunlar halinde yapılan bu yapı günümüze kadar sadece 4 sütun olarak varlığını koruyabildi. Bunlardan ikisi Doğu, öbür ikisi de Batı’dadır. Yapılan araştırmalar, bu tümülüsün Komagene Hükümdarı II. Mithridates tarafından inşa ettiği bilinir. Meydana gelen zelzelede Kral Mithridates ve kardeşi Laodice’nin kabartmalarına ilişkin sütun yıkıldı.

Hatay Sarı Selim Camii

Sokollu Mehmet Paşa’nın 1574 yılında Mimar Sinan’a yaptırdığı bu cami; medrese, sıbyan mektebi, arasta, han, tabhane, imaret, hamam ve çeşmeden oluşan bir külliyeye sahiptir. Caminin ibadet alanını örten büyük kubbe, daha küçük iki kubbe ile desteklenmiştir. Külliyenin bedesteni, kervansaray ile cami ortasında yer alır. Buradaki beş satırlık kitabeden anladığımız kadarıyla, 1574-1575 yılları ortasında inşa edilmiştir. 16. yüzyıl klasik Osmanlı mimarisi üslubuna bir örnek olan caminin minaresi ise zelzelede yıkıldı.

Adıyaman Kahta Kalesi

Kahta Kalesi, Kommageneliler döneminde yazlık başşehri olarak bir idari merkezi halinde inşa edildi. Roma Devri boyunca da varlığını korudu. Kale, 1260’larda Memlükler bölgeye hükmettiğinde bugünkü halini aldı. Kahta, Cumhuriyet periyoduna kadar ilçe merkezi olarak Elazığ (Memuret-ül Aziz) ile ilişkilendirilerek 1926 yılına kadar kullanıldı. Artık ise sarsıntıda hafif hasar gören yapılar ortasında.

Habib-i Neccar Camii

Günümüz Türkiye sonları içinde inşa edilen birinci cami olarak bilindiği için Habib-i Neccar’ın manevi kıymeti hayli büyüktür. Cami, Antakya, 638’de Müslüman Arapların eline geçtiğinde inşa edildi. Ayrıyeten Hz. İsa’nın havarilerine birinci inanan ve bu yolda canını veren bir Antakyalı’nın ismini taşıdığı söylenir. Gerçekleşen sarsıntıda cami, ağır hasar aldı.

Antakya Ulu Camii

Selçuklu mimarisinin hoş bir örneğini oluşturan ve Hatay’da yer alan cami, 18. yüzyılda Memlükler tarafından inşa edildi. Cami, Hatay’a ilişkin en eski ve en büyük cami olarak kabul edilir. Ne yazık ki cami, zelzelede büsbütün yıkıldı.

Gaziantep Kalesi

Gaziantep Kalesi birinci olarak Roma devrinde bir zirve üstünde gözetleme kulesi amacıyla inşa edildi. “Kalenin mimarı” olarak anılan Bizans İmparatoru Justinianus periyodunda milattan sonra 6. yüzyılda bugünkü biçimini alsa da sarsıntıda büyük hasar gören yapılar ortasında.

Tarihi Antep Evleri

Depremde hasar alan tarihi bir yer olarak Gaziantep’te yer alan bu konutlar, şehrin eski hayatına bir bakış sunan tarihi bir seyahate çıkarıyor.  Meskenlerin yer aldığı Gaziantep’in Beyefendi Mahallesi, kentin karanlık havasından, gürültüsünden ve yoğunluğundan uzaklaşıp kendinizi bir vakit tünelinde bulup nefes alabileceğiniz bir yer. Depremde birçok kısmı hasar almış durumda.

Gaziantep Bayazhan

Gaziantep’in tarihinde kıymetli bir yer tutan Bayazhan, 1909 yılında tütüncü Bayaz Ahmet Efendi tarafından yaptırıldı. Gaziantep Belediyesi tarafından Gaziantep kentinin kültür ve tarihini sergileyen bir müzeye dönüştürülerek 2009 yılında halka açıldı. Yapı, sarsıntı nedeniyle büyük hasar aldı.

Gaziantep Kurtuluş Camii

İlk olarak 1892 yılında Valide Meryem Kilisesi (St. Mary) olarak inşa edilen yapı, kilise ve hapishane olarak kullanılarak daha sonra mescide çevrildi. Gaziantep’in en büyük mescitlerinden biri haline gelen yapıya sonradan eklenen minareler ve kubbe ise zelzelede yıkıldı.

Şanlıurfa Ulu Camii

“Kızıl Kilise” ismindeki eski bir kilisenin yerine inşa edilen ve imal tarihi tespit edilemeyen bu yapının avlu duvarları, sütunları, sütun başlıkları ve çan kuleleri günümüze ulaştı. Araştırmacılara nazaran 1170-1175 yılları ortasında Zengiler tarafından yaptırıldığı varsayım edilmektedir. İslam fetihlerinden sonra kilise ile olan ilgisi ve sütunlarında kullanılan kırmızı mermerden ötürü Mescid-ül Hamra (Kızıl Mescit) olarak da anılmıştı. Yapının minaresi ise son yaşanan depremde hasar aldı.

Şanlıurfa Dergâh Camii

Mevlid-i Halil olarak da bilinen Dergâh Camii, ilk devirlerde kilise olarak inşa edilse de günümüze ulaşana kadar büyük değişimler yaşadı. Osmanlı Devri’nde 1523 yılında Muhammed Salih Paşa’nın verdiği talimatlar doğrultusunda Dergâh Camii formunu aldı. Caminin minaresi sarsıntıda hasar alan yapılar ortasında.

Kahramanmaraş Ulu Camii

Dulkadiroğlu Beyliği hükümdarı Süleyman Beyefendi tarafından 1442-1454 yılları ortasında inşa edilen cami, son sarsıntı ile hasar aldı, minaresinin büyük bir kısmı yıkıldı.

Malatya Yeni Camii

Malatya kent merkezinde bulunan cami, 1843 yılında alim Hocazade Hacı Yusuf tarafından yaptırıldı. ‘Büyük deprem’ olarak isimlendirilen 2 Mart 1893 zelzelesinde ise yıkılmıştı. Bu mescitten günümüze yalnızca bir minare kalsa da son olan sarsıntıda caminin büyük bir kısmı ayakta kalamadı.

Hatay Meclis Binası

Köprübaşı olarak bilinen meydanda 1927 yılında Fransız mimar Leon Benju tarafından yaptırılan bina, 1938 yılından Hatay ilinin Türkiye’ye katıldığı 29 Haziran 1939 tarihine kadar parlamento binası olarak hizmet vermişti. Bina maalesef zelzele ile yerle bir oldu.

İskenderun Latin Katolik Kilisesi

16. yüzyılda İspanya’da kurulan Çıplak Ayaklı Karmelit Rahibeler Tarikatı üyeleri, 1858’de İskenderun’a gelerek yeni bir kilise inşa etmeye başladılar. Kilise, 1888’den 1901’e kadar çıkan bir yangından sonra yenilendi. İbadethane kısmı ise sarsıntıda yıkıldı.

Hatay Uzun Çarşı

Hatay’da ticaretin kalbi olarak bilinen çarşı, eski Antakya konutlarının ortasında yer almakta ve içinde hanlar, hamamlar, mescitler bulunmaktadır. Depremde çarşının bir kısmı hasar aldı.

Darb-ı Sak Kalesi

Darb-ı Sak Kalesi, milattan evvel 333 yılında Pers hükümdarı Darius’un yaşadığı yer olarak kaydedilmektedir. İssos Savaşı’ndan evvel Darius’un Büyük İskender’e karşı kurduğu kale, Anadolu Selçuklu Sultanı Süleyman Şah’ın 1084 yılında Antakya’yı fethinden sonra fethettiği kalelerden biriydi. Lakin sarsıntıyla birlikte geriye hiçbir şey kalmadı.

Diyarbakır Surları

Diyarbakır surları, 346 yılında Bizans İmparatoru II. Konstantin periyodunda inşa edildi. Lakin kente gelenlerin artması nedeniyle günümüzdeki Gazi Caddesi’nin içinden geçen surların Batı kısmı 367-375 yılları ortasında yıkılarak sur bugünkü halini aldı. Şimdi ise surların bir kısmı zelzelede hasarlandı.

Malatya Sütlü Minare (Çermik Camii)

Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad tarafından 1224 yılında yaptırılan Anadolu’nun birinci ve tek yapısı olup taşlarının beyazlığından ötürü “Sütlü Minare” ismini alan cami, depremde hasar gördü.

Hatay Sarımiye Camii

Deprem, dünyanın birinci aydınlatılan caddesi olarak bilinen Kurtuluş Caddesi’nde tarihi binalarda hasara yol açtı. 16. yüzyılda yapıldığı tespit edilen Salmiye Camii de zelzelede harap oldu. Kubbesi, minaresi ve birtakım duvarları yıkılan cami enkazla kaplandı.

Enverül Hamid Camii

1890 yılında Hacı Hüseyin Efendi ve Hacı Bicik Efendi tarafından yaptırılan cami, 3000 kişilik kapasiteye sahip olup, taş duvarlı ve beton çatılıdır. Müftü misafirhanesi ve toplantı salonu, kuyu, çeşme, tuvalet, şehitlik ve tek şerefeli minareyi içinde barındırıyordu. 1930’da restore edilse de Kahramanmaraş zelzelesinde kısmi hasar gördü.

Malatya Teze Camii

Malatya’da 1893 yılında üretimine başlanan ve 1912 yılında Sultan II. Abdülhamid’in takviyesiyle tamamlanan, halk ortasında “Teze Camii” olarak bilinen Hacı Yusuf Taş Camii sarsıntıda yıkıldı.

Antakya Protestan Kilisesi

Hatay’da Fransız idaresi sırasında elçilik ve Fransız Bankası olarak hizmet veren Antakya Protestan Kilisesi, depremde yıkıldı.

Antakya Cet Koleji

1902 yılında Kuzey Suriye milletvekili Bereketzade Rıfat Ağa tarafından yaptırıldı. İstanbul saray tipine nazaran planlanarak sarayların tüm özelliklerini taşıyacak formda inşa edildi. Tüm dış balkon ve pencere modelleri Osmanlı sarayı ve taş oyma balkon tipindedir. Taş ve inşaatçılar Halep’ten getirilmiştir. Rıfat Ağa’nın 1907’de kolera hastalığından ölmesi üzerine yalı, 1909’da tamamlandı. Artık ise sarsıntıda ağır hasar alan yapılar ortasında.

Antakya Sevgililer Petrus ve Pavlus Rum Ortodoks Kilisesi

İlk olarak ahşap formda inşa edilen kilise, 1872 zelzelesinde yıkılmış ve yanarak yerle bir olmuştu. Yanan kilise binasının yerine yapılan yeni yapı, taş oymacılığıyla Bizans mimarisinin çok hoş bir örneğini yansıtıyordu. Zelzeleyle birlikte kilise harabeye dönüştü.

Tarihi Affan Kahvesi

Affan Kıraathanesi, 1911 yılında Fuat Kıyılı tarafından yaptırılan ve 1913 yılında tamamlanan iki katlı taş binanın alt katında yer almaktadır. Fransız mimarlar ve Halepli duvar ustalarının yapıtı olan bu yapının inşası sırasında Roma periyoduna ilişkin su dolu bir kuyu keşfedildi. Tarihi yapısını koruyamayan kahvehane, depremde büyük hasar gördü.

Zarar gören bu tarihi yapılara ne olacak?

Kültür Bakanlığı ve Mimarlar Odası’ndan yıkılan ve hasar gören bu tarihi yapılar hakkında beklenen açıklama geldi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy,  sarsıntıdan hasar gören bölgelerdeki tüm kültürel varlıkların hasar tespitinin sağlanarak aslına uygun formda restore edileceğini açıkladı. Yapıların da güvenliğini sağlamak emeliyle güvenlik takımlarının bölgeye sevk edildiğini söyleyen Bakan, hasar tespiti konusunda üniversitelerin eski eser konusunda uzman mühendis, mimar ve öğretim vazifelilerinin oluşturduğu takımlara ilaveten üniversitelerden akademisyen dayanağı alınacağının altını çizdi. 

“11 kentteki müze ve ören yerlerindeki hasar almış noktalara tıpkı planlandığı biçimde, hiç gecikmeden gruplarımız müdahale etti. Şu anda çok geniş gruplarla 10 kentte kültür varlıklarımızın hasar tespitlerini yapıyoruz. Hem Vakıflar Genel Müdürlüğümüze bağlı hem Kültür Varlıkları Genel Müdürlüğümüze bağlı yapıların tespitleri süratli bir halde devam ediliyor. Zati sona da gelmiş durumdayız.” (Kültür ve Turizm Bakanlığı basın açıklaması)

Bakan Ersoy, her modülün farklı başka müdafaa altına alınarak onarımların aslına uygun olacağı formunda vurgu yaptı.

What is your reaction?

0
Excited
0
Happy
0
In Love
0
Not Sure
0
Silly

Cevap bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir