Mahkum değiliz
Paradox’un Discord sunucusunda yaşanan hudut bozucu hadiseyle başlayan ve sonrasında şirket yetkilileri tarafından yapılan açıklamalarla devam eden kriz durumu hepimizin malumu. Bahse hâkim olmayanlar, Mert’in ilgili yazısına göz atabilirler.
Ülkemizden birçok oyun sever takınılan tavırdan ve bu sorunu çözmek ismine bir adım atılmamış olmasından rahatsız. Bu rahatsızlığı elbette ben de paylaşıyorum. Paradox’un farklı serilerine bugüne kadar yüzlerce, hatta binlerce saat harcamış birisi olarak Atatürk’e karşı takındıkları hal sebebiyle büyük bir hayal kırıklığı içerisindeyim. Münasebetiyle önümüzdeki periyotta Paradox oyunlarıyla arama aralık koyma kararı almış bulunuyorum.
Aranızda benim üzere düşünenler varsa diye oynanabilecek alternatif oyunlardan bir liste hazırladık, sizinle de paylaşalım dedik. Umarım hoşunuza sarfiyat, işinize fayda.
Listeye geçmeden evvel bir noktayı açıklamak istiyorum müsaadenizle. Listedeki her oyun birebir Paradox oyunlarının muadili olarak değerlendirilebilecek oyunlar değil. Ancak, farklı yönleriyle hoş birer alternatif olduklarını düşünüyorum şahsen.
Bu noktayı da açıklığa kavuşturduğumuza nazaran, buyurun daima bir arada listemize göz atalım, bakalım hangi oyunlar varmış.
Mount & Blade II: Bannerlord
Madem Orta Çağ temasından hoşlanıyorsunuz, madem hem genel bir strateji oluşturup hem de bir karakteri yönetmekten zevk alıyorsunuz, bu mevzuda akla gelebilecek birinci örneklerden olan Mount & Blade’e de bir baht vermişsinizdir illaki. Vermediyseniz de birinci fırsatta bu boşluğu doldurun derim.
Ülkemizden bu türlü bir serinin çıkmış olması başka bir gurur kaynağı elbette. Lakin bundan bağımsız formda değerlendirdiğimde de çok başarılı bir seri olduğunu söyleyebiliyorum gönül rahatlığıyla. Akla gelebilecek (hatta tahminen birinci anda gelmeyebilecek) birçok ayrıntısı bir potada eritip önümüze sunuyorlar. Ticaret yapıyor, haydut kovalıyor, savaşlara girişiyor, Orta Çağ’da yaşamak nasıl olurmuş, yakından deneyim ediyorsunuz.
Temel haliyle dahi yüzlerce saat keyifle oynayabileceğiniz bir oyunken, buna bir de ek paketler ve modlar eklendiğinde yıllar boyunca size eşlik edecek bir oyun çıkıyor ortaya.
İlk oyunu ve Warband’i de yazabiliriz buraya. Daha aktüel olması ve evvelkilerin üzerine ekleyerek devam ettiği için tercihimi Mount & Blade II: Bannerlord’dan yana kullandım.
Sid Meier’s Civilization VI
Uzun uzun anlatmaya gerek var mı, bilmiyorum. “Bir çeşit daha” denildiğinde Civilization akla gelecek birinci oyun serilerinden olsa gerek. Ferdî açıdan değerlendirdiğimde de Football Manager (öncesinde olağan ki CM oyunlarını da dahil ediyorum) serisiyle birlikte en çok vakit harcadığım seri. Yanına yanaşabilecek öteki da örnek yok üzere.
Bu seriyi bu kadar sevmemin birçok nedeni var natürel, lakin onları uzun uzadıya anlatacak değilim, bir öbür yazının konusu olabilir. Şu kadarını söylemekle yetineyim şimdilik, medeniyet tarihini oyunlaştırmak konusunda öncü bir seri oldu Civilization. Kentler inşa ettik, keşifler yaptık, vakit zaman savaşlar vakit zaman diplomasi ve ticaret yoluyla, öteki medeniyetlerle temas ettik. Zaferin yolu da kimi vakit silahlardan kimi vakit iktisattan kimi vakit da kültürel gelişimden geçti. Civ ansiklopedisini okuyup öğrendiğimiz şeyler oldu. İnsanlık tarihinin değerli isimlerini, büyük başkanları tanıdık. Hem keyif veren hem de entelektüel açlığımızı dindirmek için kullanabileceğimiz bir seri bence.
Serinin en son oyununu değil de bir evvelki öneriyor olmam ile ilgili de 2 cümle edivereyim. Biliyorum, Civ 6, 10 yıl öncesinin oyunu. Ancak hala oynamaya devam ediyorum. Hem 7. Oyun için biraz daha vakit var diye düşünüyorum. Güncellemeler devam etsin, ek paketler çıksın, şöyle dört başı mamur bir hale geldiğine ikna olalım, ona da yüzlerce saat harcayacağız illaki, hiç kuşku yok.
Suzerain
Böyle bir liste hazırlamıyor olsam bile bir mazeret bulup Suzerain hakkında tekrar bir şeyler karalamak üzere bir niyetim vardı ne vakittir. Nitekim başarılı bir politik simülasyon oyunu.
Çalkantılı bir coğrafyada, birçok meydan okumayla karşı karşıya bulunan bir ülkenin liderliğine soyunmak kolay iş değil. O koltuğa gelirken söylediklerinizle, halkınıza vadettiklerinizle icraatlarınız örtüşecek, dengeli bir liderlik sergileyecek misiniz? Yoksa “Dün dündür, bugün bugündür” diyerek farklı bir rotaya mı sapacaksınız? “Şartlar bu türlü gerektirdi” diyerek kendinizi teselli edebilir yahut yaptıklarınızın vicdani sorumluluğu altında ezilebilirsiniz.
Karşı karşıya kaldığınız durumlar çok gerçek. Bunlar büyük oranda yaşandı, yaşanıyor, yaşanacak. Aktüel dünya sıkıntılarının kurgu bir dünyaya taşınmış halleri bunlar. Bunu biliyorsunuz ve bu da oyunu daha manalı kılıyor bence. Bu koşullarda neler yapardınız, nasıl kararlar verirdiniz, bunu sınamak için hakikat bir adres olabilir Suzerain.
Age of History 3
Paradox oyunlarına alternatif arayışında akla gelebilecek serilerden birisi de Age of History serisi. Büyük strateji (grand strategy) çeşidindeki oyunda, binalar inşa ediyor, üretimi yönlendiriyor, vergiye karar veriyor, asker yetiştiriyor, araştırmalar yapıyor, öteki ülkelerle diplomatik bağlar kuruyor, nüfusunuzu artırıyor, ordunuzu kuvvetlendiriyor, fetihler yapıyor yahut işgal teşebbüslerine karşı ayakta kalmaya çalışıyorsunuz.
Oyunun hoş yanlarından birisi çok farklı vakit dilimlerinden ve farklı coğrafyalardan senaryoları oynayabilmeniz. Günümüz ülkelerinden birisini seçip direktörüz de mümkün. Bir editörü bulunuyor, bu editörle yapılan içerikler var. Hasebiyle bu açıdan gereğince gereç sunuyor.
Serinin 2. oyununu da 3. oyununu da tercih edebilirsiniz. Oynanışta ufak bir değişikliğe gidilmekle birlikte genel olarak benzeri yapıda oyunlar olduğu söylenebilir, her ikisi de keyifli bence.
States of Power
Listenin görece yakın tarihli üyelerinden, şimdi Ağustos ayında çıktı. Bu türlü yeni alternatiflerin gelmesi hoş oluyor.
Listenin öbür birçok örneğinde olduğu üzere tekrar ülkenizin ordusunu, iktisadını ve diplomasisini yönettiğiniz bir oyun States of Power. Temelde 2. Dünya Savaşı’nı ele alıyor. Hasebiyle makul bir tarihi periyoda odaklanan örneklerden. Bununla birlikte burada da bir oyun içi editör mevcut ve kurgu dünyalarda da çaba edebilirsiniz.
Yeni çıkmış olmasının da tesiriyle tahminen, çok fazla bilinmiyor üzere geliyor bana. Bu yüzden bilhassa de belirtmek istedim. 2. Dünya Savaşı’na dair bir strateji oyunu oynamak istediğinizde dönüp bakabileceğiniz oyunlardan birisi de bu. Hearts of Iron serisi için hoş bir alternatif bence.
Restitutor: Empire Restored
Hazır yakın tarihli örneklere geçmişken Eylül ayının başında erken erişim sürecine başlayan Restitutor’dan da bahsedeyim, ona da listede yer vereyim dedim.
Roma İmparatorluğu’nun parçalandığı ve birçok bölgeye bölündüğü bir periyoda gidiyor, bu bölgelerden birisinin idaresini ele alıp imparatorluğu diriltmeye çalışıyorsunuz. Değerli tarihi devirleri, tarihi olayları da içeriyor.
Farklı renklere boyanmış altıgenlerden oluşan bir haritadan ibaret, sade bir görünüme sahip bir oyun. Fakat arka planda birinci bakışta düşünülenden daha ayrıntılı bir oyun olduğunu anlamanız da uzun sürmüyor.
Henüz erken erişim basamağında, ancak şu haliyle de keyifli, geleceği için de umut veriyor.
Knights of Honor II: Sovereign
Paradox serilerini (özellikle de Crusader Kings’i) andıran oyunlardan birisi de Knights of Honor II: Sovereign. Bilhassa ana haritalarını yan yana koyacak olsanız birbirleriyle karıştırılmaları işten bile değil. Aslında bu çok da şaşırtan olmasa gerek. Sonuçta bu serinin geliştiricisi Black Sea Studio, daha evvel Paradox’un kanatları altındaydı. Birinci oyun da Paradox’un dağıtımcılığında çıkmıştı. 2. Oyunun dağıtımcısıysa THQ Nordic.
Paradox oyunlarını hayli andırıyor dedim fakat ayrıştıkları noktalar da var doğal. Knights of Honor II: Sovereign daha süratli ilerleyen, daha tempolu bir oyun olarak kıymetlendirilebilir. Savaşlarda da daha ayrıntılı denetiminiz var, bir GZS üzere yönetebiliyorsunuz savaşları. Bu yönüyle hakkında “Crusader Kings + Total War” formunda benzetmeler de yapılıyor, haksız bir benzetme de sayılmaz.
Paradox oyunlarına olabildiğince yakın bir deneyim arıyorsanız, başlangıç noktanız Knights of Honor II: Sovereign olabilir.
Supreme Ruler Ultimate
Biraz eskilerde kalan bir oyun. Yeniden de 2. Dünya Savaşı ve takip eden periyoda dair bir strateji oyunu oynamak istediğinizde göz atılabileceklerden birisi.
Detaylı strateji oyunlarını beğenenlerdenseniz, Supreme Ruler Ultimate de sizi bu yönüyle kendine çekebilir. İktisat, üretim, ticaret, diplomasi, teknolojik gelişim, ordu idaresi, savaşlar vb. birçok alanda karar vermeniz, ülkenizi her yönüyle direktörüz lazım. Kimi yönlerden HoI üzere örneklere kıyasla çok daha ayrıntılı olduğunu söylemek mümkün. Bu kadar ayrıntılı olunca da biraz ağır ilerliyor, onu da es geçmemek lazım. Münasebetiyle, başına oturacaksanız bu durumu baştan kabullenmekte yarar var.
Supreme Ruler 2030 üzere daha yeni bir oyun da var seride. Ancak onun çok da beklentileri karşıladığını söyleyemeyeceğim ne yazık ki. İlla yakın tarihlerde geçen bir oyuna bakmak isterseniz üzerinden uzun bir vakit geçmiş olmasına karşın Supreme Ruler 2020 daha uygun bir tercih üzere duruyor.
Workers & Resources: Soviet Republic
Paradox oyunları dediğimizde yalnızca tarihi periyotları ele alan strateji serilerinden bahsetmiyoruz, kent idaresi mevzularına odaklandığımız Cities: Skylines serisi de var alışılmış. Onun için de birçok alternatif bulunuyor. Workers & Resources: Soviet Republic de bu alternatifler arasında bahsedilebileceklerden birisi.
Adından da anlaşıldığı üzere, bir Sovyet cumhuriyetini yönetiyorsunuz. Birçok alanı denetim etmeniz lazım. Hammaddeler çıkaracak yahut komşu bölgelerden satın alacaksınız. Fabrikalarda üretimi siz belirleyeceksiniz. Varsayım edebileceğiniz üzere lojistik oyunda kıymetli bir yer tutuyor, hasebiyle gereksinimlere karşılık verebilecek bir ulaşım ağı kuracaksınız. Ticaret yapacak, sonraki periyotlarda hayata geçirmeyi planladığınız yatırımlar için gelir elde etmeye çalışacaksınız. Bir yandan vatandaşlarınızın refahı ve memnunluğu da kıymetli. Muhtaçlık duydukları eğitim ve sıhhat hizmetlerine, kültürel faaliyetlere erişebilmelerini sağlamaya çalışacaksınız.
Burada sayamadığım daha birçok ayrıntısıyla çok kapsamlı bir idare oyunu. Zorluğundan gözünüz korkmazsa, dişinizi sıkar ve alışabilirseniz, keyifli bir tecrübe sizi bekliyor.
SimCity 4
Cities: Skylines alternatiflerinden bahsediyoruz da, aslında o da bir alternatif olarak çıkmıştı ortaya. Bu çeşidin öncüsü SimCity serisiydi. Hasebiyle alternatif ararken köklere dönmek de düzgün bir seçenek bence.
SimCity 3000, “Acaba yolun sonuna mı geldi?” diye düşünülen seriyi tekrar canlandırmış, sergilediği satış performansıyla da dikkat çekmişti. Sonrasında gelen SimCity 4 de serinin takipçilerini ziyadesiyle mutlu etmişti. Bugün hala gelmiş geçmiş en yeterli kent kurma oyunu olduğunu düşünenler, aradan geçen 20 yılı aşkın müddete karşın daha ayrıntılı bir kent kurma oyununun yapılamadığını söz edenler var.
Total War
Burada bahsedilebilecek en yeterli serilerden birisi de Total War olsa gerek. Strateji denildiğinde birinci akla gelen serilerden birisi. Kendi alt cinsini oluşturup kabul ettirmeyi başarmış bir seri. Yaptığı işi de çok düzgün yapan bir seri. Ele aldığı farklı devirlerle de öne çıkıyor.
Burada serinin hangi oyunundan bahsedeceğime karar veremedim bir türlü. Seriyi başlatan Shogun yahut yakında yenilenmiş hali gelecek olan Shogun 2’den kelam etsem Rome’un hatırı kalır. Medieval’dan bahsedeyim desem Empire eksik kalır. Napoleon’u sevenler de var fakat bence Attila’nın yeri farklıdır. Bunların yanına bir de Troy, Pharaoh, Thrones of Brittania üzere örnekler de eklendi. Three Kingdoms da hoş bir Total War oyunuydu bana nazaran. Warhammer bambaşka bir dünya aslında.
Uzun lafın kısası, Total War kozmosuna bir adım attınız mı, oynayacak oyun bulmakta zorlanmazsınız, zorlanacağınız şey hangisini oynayacağınıza karar vermek olur. Listeyi oluştururken oyumu Attila’dan yana kullandım lakin siz listenin geneline bakın bence.
Bu oyunlar haricinde Civilization gibisi Old World ve Humankind, Strategic Command serisi (mesela Strategic Command WWII: World at War), Field of Glory serisi (örneğin serinin son oyunu Field of Glory: Kingdoms), Steel Division 2, Rebel Inc: Escalation, Hex of Steel, erken erişim evresinde olsa da talih verilebilecek oyunlardan Manor Lords, nükleer savaşa odaklanan ICBM, Bytro Labs’in ücretsiz oyunları Supremacy: 1914, Supremacy: Call of War 1942 ve Supremacy: World War 3, Nostalgames oyunları Crisis in the Kremlin ve China: Mao’s Legacy, Çin tarihine ilgi duyuyorsanız Romance of the Three Kingdoms ya da Japon tarihiyle ilgiliyseniz Nobunaga’s Ambition serisi üzere örnekler de var. Hasebiyle hangi devir, hangi coğrafya, hangi tipten oyun arıyorsanız, deneyebileceğiniz birçok alternatif bulunuyor.
Belirli bir Paradox oyununa alternatif bakanlar için şöyle bir özet tablo da paylaşmış olalım:
Crusader Kings Alternatifleri: Total War oyunları, Mount & Blade II: Bannerlord, Knights of Honor II: Sovereign
Europa Universalis Alternatifleri: Total War oyunları, Field of Glory serisi
Hearts of Iron Alternatifleri: Supreme Ruler Ultimate, States of Power
Cities: Skylines Alternatifleri: SimCity serisi, Workers & Resources: Soviet Republic
Civilization ve Age of History üzere seriler tüm devirleri kapsadıkları için onları da genel alternatifler olarak ele almak mümkün.
Sizin de belirtmek istedikleriniz varsa, yorumlarınızı bekleriz.
