Adalet ve merhamet bunun neresinde?
Bundan şöyle 10-15 yıl evvel izlemiş olsam bu sinemanın distopik ve karanlık bir geleceği resmettiğini düşünürdüm. Lâkin kazın ayağı hiç de o denli değil ve Mercy tam da içinde yaşadığımız gerçekliğin az ilerisini gösteren, 90 dakikalık bir Chat GPT sohbeti formatında, inandırıcılığı düşük bir tansiyon sineması. Neden inandırıcılığı düşük dediğime geleceğim ama olayın netleşmesi açısından ortamı biraz anlatmam lazım.
Yakın gelecekte kurulan Mercy sistemi Yapay Zekâlı bir yargı algoritması ve şayet kendinizi onun önünde bulursanız savunmanızı oluşturmanız için 90 dakikanız var. Bu müddet içinde masumiyetini kanıtlayamayanlar anında idam ediliyor ve bu sayede yavaş işleyen adalet sistemi hızlandırılmış oluyor. Biz Chris Pratt’in canlandırdığı ve bir sandalyeye bağlı polis memuru Chris Raven’ın karısını öldürmekle suçlandığı ve kendini aklayacak kanıtları aradığı 90 dakikaya konuk oluyoruz. Bu müddet boyunca da güya Instagram’da reels kaydırır üzere sineması izliyoruz. Bu yorucu tecrübe “desktop thriller” dediğimiz akışın ekseriyetle ekranlar üstünden sağlandığı, asla mola vermeyen cinste yapılıyor ve sinema boyunca Amazon’un yakın vakitte piyasaya sürdüğü Blink ve Ring kameralarıyla çekilmiş imgeleri izliyoruz. Yani bu sinema baştan dev bir reklam aslında.
“Yahu bu geçen yılın en berbatı seçilen Ice Cube’ün War of the Worlds’ü üzere sanki” diye aklınızdan geçirdiyseniz gerçek yoldasınız zira bu filmin yönetmeni Timur Bekmambetov o sinemanın de imalcisi. Fakat burada en azından Ice Cube yerine Rebecca Ferguson’un hoş yüzünü izliyoruz ve Chris Pratt’a da tahammül ediyoruz diyelim. Benim bu teknik ayrıntıların da ötesinde sinemanın alttan alta savunduğu polis-merkezcil sistemle problemim var daha çok.
Hatırlarsanız Steven Spielberg’ün misal temalı sineması Minority Report’ta da hataların işlenmeden tespit edilip yargılandığı bir gelecek tasviri izliyorduk. Orada çok sağlam bir adalet ve sistem eleştirisi de yapılıyordu. Güçlü olanların, her yerde gözü olanların adaletine ne kadar güvenebiliriz? Ya da yalnızca sistemin yürümesi için hükümdardan çok kralcı olanların suları bulandırmayacağını nereden bilebiliriz? Sinema işte bu kritik noktada hümanist olmayı bırakıp Pro AI olma yolunu seçiyor. Nedir pekala Pro AI? Kısaca Yapay Zekanın vakitle öğrenen, yanlışlarından ders çıkartarak gelişen bir sistem olduğunu ve uzun vadede insanlığı geçeceğini savunan görüş. Sinemada bu yanılgılardan ders çıkarma hikayesi zorlama bir sürprizle ortaya sıkıştırılmış üzere ve bir insanın canına da mâl oluyor. Birebir biçimde Pratt’in karakterinin toksik bir erkek olduğunu, eşine hiç de uygun davranmadığını falan da hesaba kattığımızda sistemin kendi içinde kendini akladığı, ortadaki garibanın da yandığı bir tablo karşımıza çıkıyor. Bunun dışında özel hayatın içinden geçilmesinden, kanunların bol bol esnetilmesinden ve sinemanın kendi içindeki mantık yanılgılarından bahsetmiyorum bile.
Ama bu sineması bir noktada izlemenizi de isterim, çünkü içinde Amazon’un da olduğu geleceği şekillendiren şirketlerin nasıl bir dünya kurguladığını az çok gösteren bir üretim bu. Değersizleşen insan hayatının polis-merkezcil otokratik idareler tarafından demir yumrukla ezildiği bir geleceğe yanlışsız koşar adım giderken aranan adaletin Yapay Zekanın sentetik ellerine teslim edileceği bir vakit bence pek mümkün.
Ve o ellerin hakkaniyet, adalet, sezgisel fikir ve kusur hissesi hesaplamaları tekrar gücü elinde tutanların himayesinde olacak. Onların da bu gücü eşit bir paydada dağıtacağını sanıyorsak tüm bir distopik bilimkurgu külliyatından hiçbir şey öğrenmemişiz demektir.
Editörün Notu: Yapay Zekanın ayak seslerinin zihinlerimizi sağır ettiği şu günlerde bu sinema de bizi kör etmeye gelmiş üzere. Muhakkak bir sistem eleştirisi değil ve “olur bu türlü hatalar” deyip hasıraltı ettiği insan hakları ve adalet kavramını önümüzdeki periyotta mumla arayacağız muhakkak ki.
Not: 2.5 / 5
Yönetmen: Timur Bekmambetov
Oyuncular: Chris Pratt, Rebecca Ferguson, Kali Reis
