Milyonlarca Kişi Sadece Bir ‘Oyun’ Sandı ama Windows Solitaire’in Asıl Görevi Başkaydı…

Bu içeriğimizde Solitaire’in Windows’a sebep yüklendiğini, fare kullanımına alışmayı nasıl kolaylaştırdığını ve kolay bir kart oyununun bilgisayar tarihine nasıl geçtiğini inceleyeceğiz.

Bugün bir belgeyi sürükleyip diğer klasöre bırakırken ne yaptığımızı düşünmüyoruz bile. 1980’lerin sonlarında ise bilgisayar kullanmaya klavyeyle alışmış geniş bir kitle için fare, öğrenilmesi gereken farklı bir denetim formülüydü. Üstelik grafiksel arayüzlerin yaygınlaşmasıyla tıklamak ve sürüklemek giderek daha değerli hâle geliyordu.

Microsoft’un tahlili uzun eğitim ekranları göstermek yerine insanları kart masasının başına oturtmak oldu. Solitaire, Windows 3.0 ile 1990 yılında sisteme eklendi ve kısa müddette Windows’un en tanınan kesimlerinden birine dönüştü. Oyuncular kırmızı ve siyah kartları sıralamaya çalışırken aslında farenin en temel hareketlerinden birini tekrar tekrar uyguluyordu: sürükle ve bırak.

Fare kullanmak bir vakitler öğrenilmesi gereken bir beceriydi

Bilgisayar faresinin tarihi Windows’tan çok daha eskiye uzansa da ferdî bilgisayar sahiplerinin tamamı bu denetim yoluna alışık değildi. DOS üzere komut satırı yüklü sistemlerde yapılacak süreçlerin büyük kısmı klavye üzerinden gerçekleştirilebiliyordu.

Grafiksel kullanıcı arayüzleri yaygınlaştıkça bu alışkanlığın değişmesi gerekiyordu. Ekrandaki simgeleri seçmek, pencereleri taşımak ve evrakları bir pozisyondan başkasına sürüklemek için fare büyük kıymet kazanmıştı. Bugün son derece doğal gelen bu hareketler, bilgisayarla yeni tanışan biri için başlı başına öğrenme süreci manasına geliyordu.

Windows 3.0’ın 1990’da piyasaya çıkması bu geçişin kıymetli adımlarından biri oldu. Microsoft grafiksel arayüzü daha geniş bir kullanıcı kitlesine ulaştırmaya çalışırken işletim sisteminin içerisinde küçük bir kart oyununa da yer verdi.

Windows’un efsane oyunu bir stajyerin elinden çıktı

Windows Solitaire’in arkasındaki isim Wes Cherry. Cherry, 1988 yılında Microsoft’ta stajyer olarak çalışırken Macintosh’taki bir Solitaire oyunundan esinlenerek Windows için kendi sürümünü geliştirmeye başladı.

Başlangıçta proje Microsoft’un gelecekte milyonlarca bireye ulaştırmayı planladığı dev bir eser değildi. Cherry oyunu boş vakitlerinde hazırlıyordu. Daha sonra Solitaire şirket içerisinde dikkat çekince Windows’a dahil edilmesine karar verildi. Microsoft oyunu Windows 3.0 ile birlikte 22 Mayıs 1990’da kullanıcılara sundu. Böylelikle Cherry’nin geliştirdiği küçük proje işletim sisteminin standart modüllerinden biri hâline geldi.

Oyunun görsel tarafında ise bilgisayar tasarım tarihinin değerli isimlerinden Susan Kare karşımıza çıkıyor. Apple’ın birinci Macintosh arayüzündeki pek çok ikonik grafik üzerinde çalışan Kare, Windows Solitaire için kullanılan kart destesinin dizaynını hazırladı.

Kartların düşük çözünürlüklü ekranlarda kolaylıkla ayırt edilebilmesi gerekiyordu. Bu sebeple dizaynlar bugünün detaylı dijital kartlarından çok daha sade görünüyordu. Yeniden de o pikselli kartlar yıllar içerisinde Windows kullanıcılarının kolay kolay tanıyabileceği manzaralardan birine dönüştü.

Kartları taşırken Windows kullanmayı öğreniyorduk

Solitaire’in kuralları dijital oyunlardan çok daha eski. Windows sürümünde kullanılan Klondike çeşidinde emel kartları cinslerine nazaran As’tan Papaz’a kadar dört farklı destede tamamlamaktı.

Oyunun Windows açısından değişik tarafı ise bu gayeye ulaşmak için yapılan hareketlerde gizliydi. Bir kartı diğer bir kartın üzerine götürmek için fareyle seçiyor, tuşu basılı tutuyor ve maksat noktaya sürüklüyordunuz. Yanlış yere bırakırsanız kart geri dönüyor, gerçek atılımda ise yeni pozisyonunda kalıyordu.

Aynı hareket Windows masaüstünde bir belgeyi öteki klasöre taşırken de kullanılıyordu. Solitaire böylelikle kullanıcıya sürükle-bırak mantığını açıklayan uzun bir metin okutmak yerine bunu tekrar tekrar yaptırıyordu. Üstelik oyunu kazanma isteği, tıpkı hareketin onlarca defa istekli biçimde tekrarlanması manasına geliyordu.

Kartların arkasındaki kapalı bilgileri ortaya çıkarmak da oyuncuya görsel arayüz mantığını öğretiyordu. Ekrandaki objeler seçilebilir, taşınabilir ve yapılan sürece nazaran farklı reaksiyon verebilirdi. Fare artık klavyenin yanında duran yabancı bir aygıt olmaktan çıkıp bilgisayarla bağlantı kurmanın doğal yollarından birine dönüşüyordu.

Ofis molalarının sessiz ortağına dönüştü

Fare kullanmayı öğrenmek vakitle bilgisayar sahipleri için özel bir marifet olmaktan çıktı lakin Solitaire ortadan kaybolmadı. Windows 3.0’ın akabinde gelen sürümlerde de yerini koruyunca oyun, milyonlarca bilgisayarda rastgele bir heyetim gerektirmeden ulaşılabilen bir cümbüşe dönüştü.

Bunun en besbelli sonuçlarından biri iş yerlerinde görüldü. Solitaire birkaç dakika boş vakti kıymetlendirmek için ziyadesiyle uygundu. Uzun bir kıssası bulunmuyor, ses açmak gerekmiyor ve oyun istenildiği anda kapatılabiliyordu. Ofis bilgisayarında yeni bir oyun kurmak mümkün olmasa bile Solitaire esasen Windows’un içindeydi. Oyunun bu ünü Microsoft’un da gözünden kaçmadı. Windows 2000 ve Windows ME devrinde Solitaire’e “Boss Key” ismi verilen, işveren yaklaştığında oyunu gizleyen resmî bir özellik eklenmedi. Daha evvel Wes Cherry’nin geliştirme basamağında düşündüğü düzmece elektronik tablo fikri kesin sürümde yer almamıştı. Yeniden de Solitaire ile iş yerinde vakit geçirme arasındaki bağ vakitle tanınan kültürün kesimine dönüştü.

Bu durum kolay bir kart oyununun ne kadar gerçek tasarlandığını da gösteriyordu. Bir el birkaç dakika sürebiliyor ama kaybedildiğinde yenisini başlatmak sadece birkaç tıklama gerektiriyordu. “Son bir el” niyetinin birkaç defa tekrarlanması ise kestirim edilenden çok daha uzun bir mola yaratabiliyordu. Solitaire’in geniş kitlelere ulaşmasında Windows’la hazır gelmesinin tesiri büyüktü. Oyunu satın almak, indirmek yahut nasıl çalıştırılacağını öğrenmek gerekmiyordu. Bilgisayarı açabilen herkes birkaç tıklamayla kartları dağıtabiliyordu.

Bu erişilebilirlik sayesinde Solitaire sadece oyunlarla yakından ilgilenen şahıslara ulaşmadı. Olağanda bilgisayar oyunu satın almayan yahut diğer oyunları takip etmeyen şahıslar de onu oynuyordu. Bir manada Windows, milyonlarca insanın bilgisayardaki birinci oyunlarından birini farkında olmadan seçmişti.

Windows 8 geldi, Solitaire birinci sefer masadan kalktı

Solitaire uzun yıllar boyunca Windows’un standart modüllerinden biri olarak kaldı. Windows 95, Windows 98, Windows XP ve sonraki sürümlerde farklı görünümlerle karşımıza çıkmaya devam etti.

Windows 7 periyodunda klasik oyun daha çağdaş grafiklere kavuşmuştu. Ama Windows 8’in 2012’de piyasaya çıkmasıyla kıymetli bir değişiklik yaşandı. Solitaire artık işletim sistemine klasik masaüstü oyunu biçiminde hazır yüklenmiyordu.

Microsoft bunun yerine Microsoft Solitaire Collection isimli yeni bir uygulamaya yöneldi. Klondike’ın yanına Spider, FreeCell, TriPeaks ve Pyramid üzere farklı kart oyunları getirildi. Böylelikle yıllardır tek başına gördüğümüz Solitaire daha geniş bir kart oyunları paketine dönüştü. Windows 10 ile işler yine değişti. Microsoft Solitaire Collection işletim sistemiyle birlikte sunulmaya başladı. Günlük misyonlar, farklı oyun tipleri ve çevrim içi özellikler eklendiği için tecrübe Windows 3.0’daki sade kart masasından oldukça farklıydı.

Fare eğitimi bitti lakin kartlar 35 yıldır dağıtılıyor

Solitaire’in öyküsünü enteresan yapan nokta, başlangıçtaki fonksiyonunun çoktan ortadan kalkmasına karşın oyunun yaşamaya devam etmesi. Bugün bilgisayarla tanışan biri sürükle-bırak hareketini öğrenmek için Solitaire’e muhtaçlık duymuyor. Dokunmatik ekranlardan dizüstü bilgisayarların touchpad’lerine kadar denetim usulleri de 1990’dakinden çok daha farklı. Buna karşın Microsoft Solitaire Collection hâlâ Windows, taşınabilir aygıtlar ve farklı platformlarda oynanabiliyor.

Oyunun kalıcı olmasının arkasında karmaşık sistemlere muhtaçlık duymaması yatıyor. Kuralları öğrendikten sonra uzun eğitim kısımları geçmek gerekmiyor. Beş dakikalık boşlukta bir el açılabildiği üzere yüksek kazanma oranı peşinde saatler de harcanabiliyor. Nostaljinin tesirini de göz ardı etmemek gerek. Windows 95 yahut XP devrinde bilgisayar kullanan biri için Solitaire sırf bir kart oyunu değil. Eski masaüstleri, CRT monitörler ve internet ilişkisinin olmadığı saatlerle kontaklı bir hatıra niteliği taşıyor.

Microsoft da oyunun bilgisayar tarihindeki yerini resmî olarak tescillemiş durumda. Microsoft Solitaire, 2019 yılında World Video Game Hall of Fame’e dahil edildi. Böylelikle bir vakitler Windows’ta fare hareketlerini daha doğal hâle getirmeye katkı veren küçük kart oyunu, oyun tarihinin kıymetli üretimleri arasına ismini yazdırdı. Solitaire’in muvaffakiyetinde devasa bir açık dünya, etkileyici grafikler yahut milyonlarca dolarlık geliştirme bütçesi yoktu. Bir deste kart, kolay kurallar ve yanlışsız vakitte hakikat bilgisayarların içinde bulunmak kâfi geldi.

Microsoft insanların Windows’u daha rahat kullanmasını isterken farkında olmadan dünyanın en tanınan bilgisayar oyunlarından birinin yayılmasına katkıda bulundu. Bir sonraki Solitaire elinizde kartı fareyle sürüklerken yaklaşık 35 yıl evvel o hareketin sebep bu kadar değerli olduğunu hatırlayabilirsiniz.