“Oyun Bağımlılığı Ailesini Kaybettirdi” Olarak Paylaşılan Röportaj Gündem Oldu: Bilime Göre Oyunların Gençler Üzerindeki Etkisi Ne?

Türkiye’de Steam ve Epic Games üzere devlere temsilci zaruriliği gelmesi konuşulurken “oyunlar ziyanlı mı zararsız mı?” tartışması güzelce alevlendi. Pekala, bilim ne diyor? Dünya genelindeki yeni araştırmaları, beyindeki nörolojik tesirleri ve Türkiye’deki gerçek bağımlılık datalarını titizlikle inceledik

Türkiye’deki oyunseverler, son birkaç haftadır yeni bir düzenlemeyi tartışıyor. Bu düzenleme, kestirim edebileceğiniz üzere Steam ve Epic Games üzere çevrim içi oyun platformlarına yönelik birtakım yaptırım ve uygulamaları mecburî hale getiren genelge. Bu mecburilik ile BTK, bir karar alıp rastgele bir oyunun ya da platformun Türkiye’de engellenmesini sağlayabilecek.

Hükûmetin bu türlü bir adım atmasındaki en kıymetli etken çocuk ve gençlerin ziyanlı olabilecek içeriklerden korunması gayesi. Lakin düzenlemenin nasıl uygulanacağı konusu başları karıştırıyor. Ülkemizdeki oyunseverler, Steam ve PlayStation Store üzere platformların temsilci atamayıp, Türkiye’den çekilme ihtimalinden epey rahatsız.

Oyun tersliğini “köpürten” haberlerin sayısında artış var!

Şunu kabul edelim: Oyun bağımlılığı hayli tehlikeli sonuçları olabilen, ruhsal bir rahatsızlık. Lakin bu gerçeğin dışında son periyotta oyunların ziyanlı olduğuna yönelik bir kamuoyu oluştura uğraşı da uygunca göze batar hale gelmiş durumda. Oyun bağımlılığı ya da oyunlardaki ziyanlı olabilecek içeriklerin varlığı gerçek olsa da “tüm oyunlar kötüdür” üzere bir algı oluşturmaya çalışan içerikler, oyunseverlerin önemli halde reaksiyonunu çekmeyi başarıyor.

O örneklerden bir tanesi, TYT Türk kanalında yayımlanan Memleketin Nabzı isimli bir programda yaşandı. Paylaşılan görüntüde ismi açıklanmayan oyun bağımlısı bir genç, içinde bulunduğu durum nedeniyle yaşadıklarını anlattı.

İşte TYT Türk kanalında yayımlanan röportaj:

Peki oyun bağımlılığı hakkında bilimsel çalışmalar ne diyor?

Oyun dünyasına yönelik “tü kaka” yaklaşımı çoklukla kulaktan dolma bilgilere dayanıyor. Fakat madalyonun başka yüzünde, beynin ödül sisteminden toplumsal bilgilere kadar uzanan devasa bir bilimsel literatür var. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO), ICD-11 ile “Oyun Oynama Bozukluğu”nu resmî bir mental bozukluk olarak tanısa da bu durum her oyun oynayanın “hasta” olduğu manasına gelmiyor.

Güncel datalar, durumun yalnızca bir davranış bozukluğu değil, beynin bilişsel denetim sistemlerinde somut değişimlere yol açan kronik bir süreç olduğunu gösteriyor.

Rakamlarla global ve mahallî tablo

Bölge	Yaygınlık	Kaynak
Küresel genç popülasyon	%8,6	2025 Meta-Analiz (84 çalışma, 641.763 birey)
Türkiye (Lise/Üniversite)	%5,6	2023 Sağlık Bakanlığı ve Gazi Üniversitesi çalışması
Genç Yetişkinler (18-35)	%6,1	Sistematik inceleme ve meta-analiz

Araştırmalar, bilhassa 2025 yılına ilişkin geniş kapsamlı bir meta-analiz, ergenlerdeki riskin genel popülasyona nazaran iki kat daha fazla olduğunu kanıtlıyor. Türkiye’deki durum ise global ortalamalarla (%4,6-%5,5) büyük oranda örtüşüyor.

Oyun oynarken beynimizde tam olarak ne oluyor?

Bilimsel araştırmalar, oyun bağımlılığının yalnızca bir “irade meselesi” olmadığını, beyinde gerçekleşen fizikî değişimlerin bir sonucu olduğunu net bir formda ortaya koyuyor. Yapılan gelişmiş beyin taramaları (fMRI), bağımlı bireylerin beyinlerinin çalışma biçiminin nasıl değiştiğini şöyle özetliyor:

• Beyindeki “Doyumsuz” Ödül Sistemi: Bağımlı bireylerde beynin haz ve ödül merkezleri, oyunla ilgili bir uyaran gördüğünde çok reaksiyon vermeye başlıyor. Bu durum, bireyde tıpkı çok acıkınca hissedilen o güçlü “aşerme” duygusu üzere ağır bir oyun oynama isteği uyandırıyor.

• Tutmayan Fren Sistemi: Beynimizin mantıklı kararlar almasını sağlayan ve dürtülerimizi denetim eden “fren” bölgesi (DLPFC), bu şahıslarda olağandan çok daha az etkin çalışıyor. Bilhassa erkeklerde bu “frenin” daha zayıf olduğu tespit edilmiş; bu da kişinin oyunu bırakmak istemesine karşın neden bir türlü başından kalkamadığının biyolojik delilini oluşturuyor.

Psikolojik köprüler: Depresyon ve DEHB ilişkisi

Bilim beşerlerine nazaran oyun bağımlılığı, nadiren tek başına görülüyor. 41.215 Çinli öğrenci üzerinde 2021-2023 yılları ortasında yapılan bir çalışma, oyun bağımlılığının gelecekteki depresyon riski için güçlü bir “yordayıcı” olduğunu ortaya koydu.

Ayrıca oyun bağımlılığı olaylarının yaklaşık yüzde 85’i DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) semptomlarıyla bağlantılıdır. Oyunların sunduğu anlık ödül düzeneği, bu bireyler için gerçek dünyanın sıkıcılığından bir “kaçış” alanı yaratıyor.

Oyunların içindeki “gizli kumar”: Loot Box ve Gacha

Oyunlardaki asıl tehlike oyunun kendisinden çok, içine yerleştirilen mekanikler de olabilir. Ganimet kutuları, kumar makinelerindeki “değişken oranlı pekiştirme” unsuruyla çalışarak dopamin sistemini en güçlü halde uyaran sistemdir. Bu sistemler, bilhassa öz-kontrolü düşük gençlerde denetimsiz harcamalara ve FOMO hissine yol açıyor.

Özetle, oyun bağımlılığı ve oyunların gençlerin psikolojileri üzerinde tesiri olduğu tartışmaya kapalı bir husus. Fakat buradaki asıl dikkat edilmesi gereken nokta oyun bağımlılığının farklı sıhhat sıkıntılarıyla da bağı olması. Münasebetiyle bir kişinin oyun bağımlısı olması, oyunların hatalı olduğu manasına gelmiyor. Kişinin farklı sıhhat problemleri, onu oyun bağımlısı olmaya meyilli hale getirebiliyor. Böylelikle gönül rahatlığıyla diyebiliyoruz ki tahlil oyunların yasaklanması ya da oyun aksisi olmak değil; ebeveyn kontrolü ve dijital okuryazarlığın artırılması.