Gün geçtikçe dijitalleşen dünyada nakit paranın büsbütün ortadan kalktığını görebilir miyiz?
Para kavramı yüzyıllar içinde takastan altına, kâğıt banknotlardan bugün kullandığımız plastik kartlara kadar devasa bir evrim geçirdi. Gelişen teknolojik sistemler sayesinde nakit kullanımının da son yıllarda azaldığını söyleyebiliriz. Olağan ki hâlâ kullanımı çok fazla lakin gün geçtikçe azalıyor.
Peki dijitalleşme bu kadar süratli ilerlerken nakit paranın bir gün büsbütün kalkması mümkün mü? Bu içeriğimizde nakitsiz toplum kavramı, nakitin hakikaten yok olma ihtimali üzere bahisleri inceleyeceğiz.
Nakitsiz toplum
Aslında bu “nakitsiz toplum” sıfatına uyacak kimi ülkeler var. İsveç, nakit paranın vedasına en yakın ülkelerden biri. O denli ki İsveç’te yapılan süreçlerin çok büyük bir çoğunluğu dijital olarak gerçekleştiriliyor. Ülkede kilise bağışlarından sokak satıcılarına kadar her yerde dijital ödeme kabul ediliyor. Bilgilere nazaran her 10 satın alımdan sadece 1’i nakit.
Bu örnek, teknolojik altyapı hazır olduğunda ve toplum bu sürate ayak uydurduğunda fizikî paranın eksikliği gündelik hayatta pek de hissedilmeyeceğinin göstergesi. Lakin birtakım riskleri de beraberinde getiriyor. Bu yüzden de İsveç ve gibisi ülkelerde nakit para büsbütün kalkmış değil. Az da olsa hâlâ kullanımda ve dolaşımdalar.
Tamamen dijitalleşmeye geçmek nasıl avantajlar sunar?
Nakitsiz bir sistemin en büyük artısı şeffaflık. Dijital her sürecin bir izi olduğu için kayıt dışı iktisatla gayret, vergi kaçakçılığı ve kara para aklama üzere kabahatler çok daha sıkıntı hale gelecektir. Tıpkı vakitte istediğiniz an telefonunuzdan ödeme yapabilmeniz nedeniyle büyük bir kolaylık sağlayacaktır. Ayrıyeten devletler için kâğıt para basmak, bunları korumak ve lojistiğini sağlamak önemli bir maliyet yükü olduğu için masrafları azaltacaktır.
Nakit parayı bırakmanın riskleri neler?
Maalesef nakitsiz sistem, ciddi riskleri de beraberinde getirebilir. Büsbütün dijital bir tertipte, siber hücumlar yahut geniş çaplı elektrik kesintileri hayatı bir anda durma noktasına getirebilir. Bir sorun olduğunda, sistemler çöktüğünde, erişim sağlanamadığında beşerler paralarını kullanamayacak hâle gelebilir ve âdeta kaos çıkabilir. İşte burada nakit muhtaçlığı nitekim hissedilir.
Ayrıca finansal saklılık konusu da var. Attığınız her adımın, aldığınız her kahvenin dijital bir kaydının olması, bilim kurgu kıssalarını aratmayan distopik bir gözetleme toplumu riskini doğuruyor. Bu da özgürlük kısıtlayıcı bir ortamın oluşmasına neden olabilir. Bunlar dışında internete yahut akıllı aygıtlara erişimi kısıtlı olan yaşlılar ya da düşük gelirli kısımların zorluklar yaşayabileceğini de unutmamak gerekiyor.
Peki hakikaten nakiti bırakabilir miyiz?
Sonuç olarak, nakit paranın büsbütün ortadan kalkması teknik olarak mümkün olsa da, bunun dünya genelinde kısa müddette gerçekleşmesi pek mümkün değil. Nakit paraya günümüzde hâlâ muhtaçlık var. Getirdiği riskler de şimdilik bunun gerçekleşme ihtimalini azaltıyor. Yalnızca tıpkı İsveç üzere nakitin düzgünce azaldığı lakin var olmaya devam ettiği sistemleri yakında görebiliriz. Doğal ki gelişen teknoloji ile uzak bir gelecekte, bundan on yıllar sonra nakitin büsbütün ortadan kalkma ihtimali kaçınılmaz bir son üzere gözüküyor.
