Oyunlar İçin En Katı Ülkelerden Biriydi: Avustralya Geçmişte Bazı Video Oyunlarını Neden Yasaklıyordu?

Özellikle 2013’e kadar birçok görüntü oyununu yasaklayan ve ülkesinde satılamaz hâle getiren Avustralya bunu tam olarak neden yapıyordu?

Oyun dünyasını yakından takip eden herkesin kesinlikle kulağına çalınmıştır… Tüm dünyada peynir ekmek üzere satan o tanınan oyun, Avustralya hudutlarından içeri girememiştir ya da ağır sansüre uğramıştır. Oyuncuların yıllarca başını ağrıtan ve forumlarda hararetli tartışmalara sebep olan bu durum, aslında Avustralya hükûmetinin oyunlara gıcık olmasından değil, yıllarca güncellenmeyen eski bir sınıflandırma sisteminden kaynaklanıyordu.

Avustralya Sınıflandırma Kurulu’nun (The Australian Classification Board) bu katı tavrının ardında yatan asıl nedenler, bürokratik boşluklar ve kültürel hassasiyetlerin enteresan bir karışımı olarak karşımıza çıkıyor. Artık gelin bu yasakların perde ardına biraz daha yakından bakalım.

Yetişkinlere özel kategori eksikliği

Avustralya’da oyun yasaklarının en büyük ve en temel sebebi, çok uzun bir mühlet boyunca görüntü oyunları için “+18” yani yalnızca yetişkinlere yönelik bir sınıflandırma etiketinin bulunmamasıydı. Sinema sinemaları için “R18+” kategorisi varken, görüntü oyunları için en yüksek hudut “MA15+” (15 yaş ve üzeri) olarak belirlenmişti. Bu durum teknik olarak şu manaya geliyordu… Şayet bir oyun 15 yaşındaki bir çocuğun oynaması için fazla şiddet, cinsellik yahut uyuşturucu ögesi içeriyorsa, bu oyunun bir üst kategoriye geçme bahtı yoktu zira o denli bir kategori yasal olarak mevcut değildi.

Sınıflandırma kurulu, MA15+ hudutlarını aşan oyunlara otomatik olarak “Sınıflandırma Reddedildi” (Refused Classification) damgası vuruyordu. Sınıflandırma alamayan bir oyunun ülkede satılması, kiralanması yahut reklamının yapılması yasa dışı olduğu için oyun teknik olarak yasaklanmış oluyordu.

Madde kullanımı ve ödül sistemi

Yasakların bir başka kıymetli sebebi ise şiddetten çok, oyunlardaki unsur kullanımıyla ilgili çok spesifik kurallardı. Avustralya Sınıflandırma Kurulu, bilhassa gerçek hayattaki kimi unsurların oyun içinde oyuncuya avantaj yahut ödül sağladığı durumlara karşı son derece katıydı. Örneğin bir karakterin sıhhatini artırmak yahut daha süratli koşmak için unsur kullandığı senaryolar, oyunun anında reddedilmesine neden oluyordu.

Bunun en bilinen örneği Fallout 3 oyununda yaşanmış, oyunun geliştiricileri Avustralya pazarında yasaklanmamak için oyundaki morfin gibisi unsurların ismini ve işleyişini değiştirmek zorunda kalmışlardı. Yani sıkıntı yalnızca kan ve vahşet değil, bu aksiyonların oyuncuya nasıl sunulduğu ve teşvik edilip edilmediğiyle ilgiliydi.

Cinsellik ve şiddet konusunda da sıfır tolerans

Avustralya kanunları, şiddetin cinsel ögelerle birleştirildiği durumlarda dünyaya kıyasla çok daha sert bir tutum sergiledi. Yalnızca cinsellik yahut yalnızca şiddet içeren oyunlar belirli bir düzeye kadar kabul görse de cinsel şiddet iması taşıyan sahneler oyunların yasaklanması için tek başına kâfi bir sebep sayılıyordu.

Hotline Miami 2 üzere tanınan imaller tam da bu sebeple, yani cinsel şiddet içerdiği düşünülen sahneler nedeniyle ülkeye giriş vizesi alamadı. Konsey, bu biçim içeriklerin toplumsal ahlak standartlarına muhalif olduğunu ve oyuncular üzerinde olumsuz tesirler bırakabileceğini savunarak, oyunun sanatsal bir bütünlüğü olsa dahi bu sahneleri kırmızı çizgi olarak kabul ediyordu.

2013 yasası ve değişen dengeler

Oyuncuların yıllar süren yansıları sonucunda, 2013 yılında Avustralya nihayet yasalarında bir değişikliğe gitti ve görüntü oyunları için de “R18+” kategorisini resmen getirdi. Bu değişim, evvelce yasaklanan pek çok oyunun artık “Yetişkin” etiketiyle raflarda yer alabilmesinin önünü açtı fakat bu yasa değişikliği bile her sorunu çözmüş değil zira “R18+” etiketi gelse de Sınıflandırma Kurulu hâlâ unsur kullanımı ve cinsel şiddet bahislerindeki hassasiyetini koruyor.

Günümüzde yasaklar eskiye oranla çok daha az yaşansa da Avustralya hâlâ oyun geliştiricilerinin içeriklerini yerelleştirirken iki kez düşündüğü, dünyanın en sıkı kontrol sistemlerinden birine sahip ülke olmaya devam ediyor.