Oyun Oynarken Neden Zaman Daha Çabuk Geçiyor Gibi Hissediyoruz? (Yaşamayan Yoktur)

Beklemekten en nefret ettiğimiz şeylerin bilakis oyun oynarken vaktin su üzere aktığına hepimiz şahit olmuşuzdur. Pekala bunun nedeni tam olarak ne?

Hepimizin başına en az bir defa gelmiştir… Akşam saatlerinde “sadece bir kısım geçip çıkacağım” yahut “arkadaşlarla tek bir maç atacağız” diye oturduğumuz bilgisayarın başından, gözlerimizi ovuşturarak kalktığımızda saatin gece yarısını çoktan geçtiğini şaşkınlıkla fark ederiz. Pekala olağan hayatta bir otobüs beklerken yahut sıkıcı bir toplantıdayken geçmek bilmeyen o dakikalar, iş oyun dünyasına gelince nasıl bu kadar anlamsızlaşıp hızlanıyor?

Bu durum aslında yalnızca “eğlenirken vakit süratli geçer” klişesiyle açıklanamayacak kadar derin, beynimizin çalışma prensipleri, odaklanma kapasitemiz ve memnunluk hormonlarımızla direkt temaslı epey farklı bir ruhsal süreç.

Her şey vakit algısında yatıyor

Bu durumu açıklayan en güçlü kavramlardan biri psikolojide “akış” olarak bilinen teoridir. Bir oyuna kendinizi büsbütün kaptırdığınızda, gerçek dünyadan kopar ve büsbütün o anın içine girersiniz. Oyunlar, zorluk düzeyi ile sizin yetenekleriniz ortasında kusursuz bir istikrar kurduğunda bu akış hâline girmeniz çok daha kolay olur. Ne çok sıkılırsınız ne de çok zorlanıp pes edersiniz. Tam o ince çizgide ilerlerken beyniniz yalnızca ekrandaki vazifeye odaklanır.

Bu ağır konsantrasyon hâli, beynin vakti takip eden sistemini âdeta devre dışı bırakır. Siz ejderhalarla savaşırken yahut son virajı dönmeye çalışırken, beyniniz art planda saatin kaç olduğunu hesaplamayı bırakır zira tüm gücünü o anki aksiyona vermiştir.

Dopamin şöleni

Zamanın bu kadar süratli akmasının bir başka değerli sebebi de beynimizin kimyasal yapısıyla, bilhassa de dopamin hormonuyla ilgilidir. Oyunlar, daima olarak bize küçük mükafatlar sunmak üzerine tasarlanmıştır. Bir düzey atladığınızda, kuvvetli bir “boss”u yendiğinizde yahut ender bir eşya bulduğunuzda beyniniz ödül sistemini çalıştırır ve dopamin salgılar. Bu hormon bize haz ve memnunluk verir. Beynimiz bu hazzı o kadar sever ki, daha fazlasını ister ve bu döngü devam ettikçe vakit kavramı büsbütün bulanıklaşır.

Keyif aldığımız, daima ödüllendirildiğimiz ve başarma hissini tattığımız bir ortamda, beynimiz sıkıcı anlardaki üzere vakti sayma gereği duymaz. Yani aslında oyun oynarken hissettiğiniz o sürat, beyninizin memnunluktan sarhoş olup saati unutmasından öteki bir şey değildir.

Yeni bir gerçeklik

Oyunların görsel ve işitsel dünyası da vakit algımızı manipüle eden en büyük etkenlerden biridir. Günümüz oyunları o kadar ayrıntılı grafiklere, sürükleyici kıssalara ve gerçekçi ses efektlerine sahip ki, bu durum beynimizde “bilişsel yük” dediğimiz bir yoğunluk yaratır. Beynimiz ekrandaki dataları işlemekle, strateji kurmakla ve el-göz uyumunu sağlamakla o kadar meşguldür ki kendi iç saatini denetim etmeye fırsat bulamaz.

Normalde beynimiz makul aralıklarla “Ne kadar vakit geçti?” denetimini yaparken, oyun sırasındaki bu ağır bilgi akışı, bu denetim sisteminin çalışmasını pürüzler. Bir nevi, oyunun yarattığı sanal gerçeklik o kadar baskın gelir ki, fizikî dünyadaki vaktin akışı zihnimizde ikinci plana atılır ve biz yalnızca oyunun kendi vakit dilimini yaşamaya başlarız.

Peki siz hiç “5 dakika bakıp çıkacağım” deyip 3 saat harcadığınız bir oyun tecrübesi yaşadınız mı? Fikirlerinizi aşağıdaki yorumlar kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.