Kitap: Philip K. Dick’in Paranoya’ya ya da Gerçeğe Çağrısı – Vulcan’ın Çekici

Yapay zekanın hükmü… Skynet’in barışçıl zaferi…Matrix’in bir adım öncesi…
Philip K. Dick… bilimkurgu kitaplarıyla “dengesiz” zihnini bize yansıtan adam. Her kitabıyla bizi zihnindeki farklı farklı “sanrılara” ortak eden adam. Lakin aslında gerçekliği, gerçek gerçeklik olarak algılayan ve hepimizi yaşadığımız gerçeklikten kurtarmak isteyen tek adam.
Bayıldığımız adam!
Kabul edelim Philip K. Dick’in kitaplarına yansıyan istikrarsız zihnine bayılıyoruz.* Elimize aldığımız her yeni PKD kitabıyla sanki bu defa hangi dengesizliğe düşeceğiz diye düşünerek heyecanlanıyoruz. Zira biliyoruz ki her yeni PKD kitabıyla farklı bir psikozu tecrübe edip farklı algı yollarında uçacak ve gerçekliğin farklı dallarına konup gerçekliği tanımsızlaştıracağız.
*Çünkü hangimiz istikrarlıyız ki? Yahu kahvaltıda patates kızartıyor üstüne ÇİKOLATA** sürüyoruz!!
**Çok rahat öbür bir MARKA gelebilirdi. Sebep gelmedi? Menajerim yok da ondan.
Vulcan’ın Çekici işte o tanımsızlaştırma uğraşlarından yaşadığımız çağa en yakın bir tanesi. Korktuğumuz çağın ön gösterisi. Ya da tahminen de çağımızın ta kendisi.
Vulcan’ın Çekici…
Yapay zekanın hükmü… Skynet’in barışçıl zaferi…Matrix’in bir adım öncesi…

Birinci atom savaşından sonra harap olmuş dünyadan kalanlarla kurulan Dünya Birliği, yönetici sınıf olarak insan egolarına güvenilmeyeceği ve yönetici sınıf insan olursa yine ve tekrar savaş döngüsünün başlayacağı kanısıyla savaş vakti dayanılmaz muvaffakiyet gösteren Vulcan 1 ve Vulcan 2’nin kardeşi Vulcan 3’e tüm denetimin verildiği yeni dünya tertibini kurmuştur.
Artık tüm kararlar Vulcan 3 tarafından alınacaktır. Beşerler yalnızca Vulcan 3’ün talimatları doğrultusunda hareket edecek ve ona nazaran yaşayacaktır. Böylelikle tüm savaşlar bitmiş, huzur dönemi gelmiş ve mekanik bilgisayar Büyük Birader vazifeye başlamıştır. Birlik kurulmuştur.
Ama ya bedel? Barış, huzur ve karar vermemenin getirdiği sorumsuzluğun rahatlığı bedelsiz mi olmuştur?
Elbette hayır!
Bu bedel Paranoya’dır. Toplum zirveden tırnağa paranoyanın esidir. Sistemin en doruğundaki beşerler bile bu esaretten kaçamazlar. Zira makine her şeyi görebilir, duyabilir, kaydedebilir, hesaplayabilir ve matematiğin keskin acımasızlığında tüm insanlığı hissizce güdebilir yahut budayabilir.*
*Kayyum?
Kim bilir tahminen de barış için bu gereklidir. Tahminen de huzur için gereken makineleşmektir; ahlak kodlanmalıdır, yeterlilik hesaplanmalıdır, nezaket formülleştirilmelidir, empati mantıksallaştırılmalıdır. Kurallara tam ahenk için de daima takip kaidedir. Tahminen de hakikaten tahlil metal kafestir.
Peki gözleri her yerde olan sonsuz hesap kapasiteli makine, Vulcan 3, bu huzur için ya sizi budamaya karar verirse? Ya yaptığınız yahut hesaplamalara nazaran yapacağınız bir hareketin insanlık için berbat olacağına hükmederse? Ya bir gün sinirle ağzınızdan çıkan bir kelam insanlık için tehdit kabul edilirse? Ya yaptığınız bir kusur hayatınızın son yanılgısı olursa? Ya makine arıza yaptıysa? Ya da en başta ya Vulcan 3 insanlık için çalışmıyorsa?
Bu paranoya savaşın dehşetiyle kıyaslandığında yeniden de ufak mıdır?
Şifacılar için değil. Şifacılar mekanik kafesin savaşın kendisinden bile ağır olduğuna ve insanlığın en berbat şartlarda dahi makineden uygun olacağına inanırlar. O sebeple onlar için tek yol vardır: Vulcan 3 yok edilmelidir.Ancak Şifacılar haklı mıdır? Gerçekten bedel ödülünden büyük müdür? Vulcan 3’ün metal kafesi insanların et kafesinden berbat müdür?

Vulcan’ın Çekici bir çocuğun özgür zihni ile bir yetişkinin zincire vurulmuş zihni üzerinden işte bu soruyu irdeleyerek açılışını yapıyor ve daha 5. sayfaya gelmeden bizi kendine bağlamayı başarıyor. Tekrar ediyorum: 5. sayfaya gelmeden. Nitekim inanılmaz. Yalnızca 5 sayfada öykünün içine çekebilmek, bizi olacak olaylar hakkında düşündürebilmek ve merak hissimizi tıpkı hortuma kapılan eşyalar üzere yükselttikçe yükseltebilmek, hakikaten inanılmaz.*
*Bu satırların notlarını alırken Vulcan’ın Çekici’nin 5. sayfasındaydım ve bilhassa durup abartıyor muyum, olmayan şeyleri kendi kafamdan mı uyduruyorum diyerek kendimi bir mühlet sorguladım. Ve sonuç: Hâlâ halüsinasyonlar görmüyorum. Hayır daha ne yapmak gerekiyor, anlamadım ki!
Yalnız beşinci sayfada inanılmaz öteki bir şey daha oluyor: Zihnimiz ikiye ayrılıyor.* Zihinlerden biri Philip K. Dick’in sorduğu soruları düşünürken diğeri kitabı okumaya devam ederek Birlik’in Kuzey Amerika yöneticisi William Barrios’un öyküsünü deneyimliyor ve Barrios’un, tıpkı Equilibrium** sinemasındaki karizmatik karakter john Preston üzere, yeni dul kalmış ve cazibeli bir bayan tarafından isyana davet edilmesine tanıklık ediyor.
*Bilinçaltıyla karıştırılmasın. Bilinçaltında zihin kendi kendine düşünür, zihin kullanıcısı^ farkında değildir. Buradaki durum kullanıcının iki kanıyı de birebir anda etkin olarak denetim etmesidir.^^
^Kendi zihnini yahut bir diğerinin zihnini kullanabilen bireylere denir. Aksi düşünülse de kendi zihnini kullanan kişi sayısı epey azdır. Bknz. tüm müritler.
^^Annelerimiz her hareketi en uygun örneklerdendir.
**İzlemeyenler için Sean Bean orada da ölüyor. Ee ne oldu hani tek kural spoiler kuralıydı diyenler: Sizi duyuyorum fakat bu bir spoiler değil. Zira herkes bilir ki şayet bir sinemada Sean Bean oynuyorsa oynadığı karakterin kurtuluşu yoktur.

Eh sizin de çok güzel bildiğiniz üzere isyan demek, aksiyon demek ve aksiyon demek adrenalin demek. Zihnimizin kitabı okuyan tarafının adrenalin ile dolmasıyla soruların pençesindeki zihnimiz bu yöne yanlışsız hareketleniyor ve “Ben, Robot” sinemasının sonundan fırlama amansız teknolojilerin savaşını barından kitabın son çeyreğine birlikte göğüs gerip zihin birleşmesini gerçekleştirerek* 160 sayfalık devasa kitaba birlikte noktayı koyuyorlar.
*Zihin ayrışmasından daha ender görülür. Zira zihin düşünme aracıdır ve kendi başına kaldığı her an düşünmek ister. Her niyet de kendine özel olduğundan iki zihin vakit geçtikçe farklılaşır. Birtakım kimseler kimi vakit bu yan zihinlerini dinlerler ve ona hak verip o zihin yapısına dönerler. İşte bu insanlara “ Sen çok değiştin, Hayri! Evlendiğimizde bu türlü değildin” denir.
Özetle: İmkansız biraz vakit alır kelamının ete kemiğe bürünmüş hali Philip K. Dick yalnızca 160 sayfada bizi isyan ateşine atıyor, paranoya ile dövüyor ve kafamıza idare çekiciyle vuruyor. Bizi cansız objeler ile tekrar şekillendirilip cansız objeler haline getiriyor, eşyalaştırıyor.* Ve sonunda da anlıyoruz ki:
Asla düşünen makineler yapmamalıyız!**
*Sahibiyet prangadır! Prangalarınızdan kurtulun! Aşağıdaki şahsi kargo adresime prangalarınızı gönderebilirsiniz.
**Oyunların Oyuncusu yazısından sonra sanırım sana bir özür borçluyuz Frank Herbert.
Herkese düzgün okumalar dilerim.


